IEA-nyň prezidenti Fatih Birol: COP31-de maksatly global elektrikleşdiriş borçnamasy

Halkara Energetika Guramasynyň (IEA) prezidenti Fatih Birol, wideokonferensiýa arkaly Stambul Maliýe Merkezinde geçirilen "COP31 tarap maýa goýum sammiti: Halkara ýaşyl maýa goýumlaryny mobilizlemek" maksatnamasyna gatnaşdy we COP31 sammitiniň Türkiýe we dünýä üçin möhüm pursatdygyny aýtdy. Birol, Hormuz bogazyndaky häzirki krizisiň energiýa bazarlaryna ýetirýän täsiri barada durup geçip, bu ýagdaýyň hökümetleri we maýadarlary täze energiýa syýasatlaryny ösdürmäge mejbur edýändigini aýtdy.

Hormuz bogazyndaky krizis energiýa bazarlaryna nähili täsir edýär?

Fatih Birol Günbatar Sibirden Europeewropa çenli uzalyp gidýän turbageçirijileriň we Hormuz bogazyndan Aziýa nebit we tebigy gaz iberilmeginiň dünýäniň energiýa üpjünçiliginiň iki esasy arteriýasydygyny aýtdy. Iki setiriň hem howp astyndadygyny mälim eden Birol, 2027-nji ýyla çenli energiýa bazarlarynda kadalaşmagyna garaşmaýandygyny we dünýäniň bu krizisiň ýaralaryny bejermegini dowam etdirjekdigini aýtdy. Geçen nebit krizisleriniň ýadro pudagyny we netijelilige gönükdirilen syýasatlary döredendigini ýatladýan Birol, häzirki krizisiň hem şuňa meňzeş üýtgeşmä sebäp bolandygyny aýtdy.

Elektrikleşdirmek borjy global maksatlary nädip üýtgeder?

IEA-nyň prezidenti Fatih Birol, energiýa howpsuzlygyny ýokarlandyrmak we zyňyndylary azaltmak maksady bilen transportdan senagata çenli her bir sebitiň elektrikleşdirilmegini öz içine alýan iş hatyny teklip edendiklerini habar berdi. Elektrik energiýasynyň umumy energiýadaky paýyny häzirki wagtda 23 göterim bolup, 2035-nji ýyla çenli 35 göterime çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýän bu borçnama, maýadarlara anyk signal bermegi maksat edinýär. Birol, Prezident Rejep Taýyp Erdogan we Awstraliýanyň premýer-ministri Entoni Albanese bilen geçirilen duşuşyklarda strategiki hyzmatdaşlygyň nygtalýandygyny we bu taryhy şertnama bilen Antaliýada geçiriljek COP31-ni ýatlamagy maksat edinýändiklerini aýtdy.

Stambulda geçirilen sammitde eden çykyşynda IEA-nyň prezidenti Fatih Birol, Hormuz bogazyndaky krizisiň energiýa howpsuzlygyna ýetirýän täsirlerine baha bermek bilen, çözgüt hökmünde 2035-nji ýyla çenli elektrik energiýasynyň paýyny 35 göterime çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýän global borçnamany teklip edendigini aýtdy.

COP31 prosesi, ýurtlaryň howanyň üýtgemegine we energiýa geçişine garşy göreşmek baradaky borçnamalaryny birleşdirýän halkara platforma hökmünde işleýär. Degişli etapda, ýurtlaryň energiýa syýasatlaryny sazlaşdyrmak, maliýe toparlaryny ýaşyl energiýa maýa goýumlaryna gönükdirmek we milli kanunlar arkaly kesgitlenen maksatlary goldamak maksat edinilýär.

Netije

Fatih Birolyň aýdanlary, global energiýa krizisleriniň diňe gysga möhletli üpjünçilik meselelerine däl, eýsem uzak möhletleýin gurluş üýtgemelerine hem sebäp bolýandygyny subut edýär. Elektrikleşdirmek saýlama däl-de, energiýa howpsuzlygy üçin zerurlyga öwrüldi.

COP31-iň üstünligi, umumy ygrarlylygyň birleşýän ýurtlaryna baglydyr. Bu ýagdaýa, global energiýa syýasatlarynda durnuklylyk we üpjünçilik howpsuzlygy ileri tutulýan täze döwrüň alamaty hökmünde garamak bolar.

Mümkin täsirler

Global elektrikleşdiriş wadasyna gol çekmek, gün, ýel we ýadro energiýasy ýaly täzelenip bilýän çeşmelere maýa akymyny çaltlaşdyryp biler. Maýa goýujylar üçin näbelliligiň azalmagy, energiýa infrastrukturasy taslamalarynda has uly göwrümli maliýeleşdirmäge ýol açyp biler.

Mundan başga-da, elektrik ulaglary we ýylylyk nasoslary ýaly tehnologiýalaryň giňden ulanylmagy senagat önümçiliginde elektrik energiýasynyň ulanylmagyny artdyrmak arkaly uglerodyň zyňyndylaryny azaltmaga kömek edip biler. Bu özgeriş, energiýa garaşly ýurtlaryň daşarky garaşlylygyny azaltmak mümkinçiligine eýe bolup biler.