IEA: Täzelenip bilýän energiýanyň global ösüşi çaltlaşýar

Halkara Energetika Guramasy (IEA) 2026-njy ýylyň 6-njy noýabrynda neşir edilýän ýyllyk täzelenýän energiýa 2026 hasabatynda dünýä energiýa bazarlaryndaky bökdençlikleriň täsiri sebäpli täzelenip bilýän energiýa çeşmelerine tendensiýanyň çaltlaşandygyny habar berdi. Eastakyn Gündogardaky uruş sebäpli ýüze çykan energiýa üpjünçiligi problemalary ýurtlary içerki çeşmelere ünsi jemlemäge we energiýa howpsuzlygyny ýokarlandyrmaga iterýär.

Global mümkinçilikler haýsy derejede ýokarlanar?

2026-2031-nji ýyllar aralygynda global täzelenip bilýän energiýa kuwwatynyň takmynan 4800 gigawat artmagyna garaşylýar. Bu mukdar öňki 6 ýyllyk döwür bilen deňeşdirilende 60 göterim ösüşi görkezýär. Ösüşiň dörtden üç böleginiň gün energiýasyndan, galan böleginiň esasan gury ýel energiýasyndan geljekdigi çak edilýär.

Ösýän ýurtlarda energiýa geçişi nähili ösýär?

Hytaýdan başga ösýän ykdysadyýetleriň, 2026-2031-nji ýyllar aralygynda takmynan 1100 gigawat täzelenip bilýän energiýa kuwwatyny goşmak bilen ösen ýurtlar bilen deň derejä ýetmegine garaşylýar. Hytaý takmynan 2550 gigawat goşant goşmak bilen liderligini dowam etdirse-de, çak edilýän döwürde ýurduň paýynyň ortaça 53 göterime çenli azalmagyna garaşylýar. Hindistan dünýäde ikinji uly ösüş bazary hökmünde tapawutlanýar.

IEA-nyň hasabatyna görä, 28-nji fewralda başlanan urşuň energiýa bazarlaryna edýän täsiri Hindistanda, Günorta-Gündogar Aziýada, Afrikada we Eastakyn Gündogarda gaýtadan dikeldilýän energiýa kuwwatynyň çalt giňelmegine mümkinçilik berýär. Beýleki tarapdan, bütin dünýäde tor aragatnaşygyna garaşýan taslamalaryň kuwwaty geçen ýyl 60 göterim ýokarlandy we ösen ýurtlaryň ösüşini haýallatmak üçin tor çäklendirmeleriniň töwekgelçiligi bu pudak üçin esasy kynçylyklar bolup durýar.

Halkara Energetika Guramasy tarapyndan neşir edilen bu maglumatlar, energiýa syýasatlarynda daşky gurşaw aladalaryna däl-de, energiýa howpsuzlygyna gönükdirilen döwre girendigimizi görkezýär. IEA-nyň prezidenti Fatih Birol, gaýtadan dikeldilýän energiýanyň dünýädäki elektrik energiýasynyň üçden bir bölegini tutýandygyny we ýakyn 5 ýylda bu nyrhyň ýarysyna ýakynlaşmagyna garaşylýandygyny aýtdy.

Netije

Täzelenýän energiýa indi daşky gurşawy saýlamak däl-de, eýsem daşary ýurt garaşlylygyny azaltmak üçin ýurtlaryň ulanýan strategiki energiýa howpsuzlygy guralyna öwrüldi. Çykdajylaryň azalmagy we tehnologiýanyň giňden ulanylmagy bu çeşmeleri global elektrik pudagynyň esasy sütünine öwürdi.

Tor infrastrukturasyndaky gijikdirmeler we baglanyşyk problemalary bu çalt ösüş üçin iň uly gurluş päsgelçiligi hökmünde barlygyny dowam etdirýär. Maýa goýumlarynyň netijeli bolmagy üçin ulgamy döwrebaplaşdyrmak syýasatlarynyň kuwwatyny ýokarlandyrmak bilen bir wagtda amala aşyrylmalydygyna düşünilýär.

Mümkin täsirler

Energiýa howpsuzlygy aladalary sebäpli gaýtadan dikeldilýän energiýa maýa goýumlarynyň köpelmegi, import edilýän ýangyja garaşly ýurtlaryň ykdysady gowşaklygyny azaldyp biler. Esasanam ösýän sebitlerde energiýa üpjünçiliginiň diwersifikasiýasy bahalaryň üýtgemeginden gorag galkany döredip biler.

Tor çäklendirmeleri sebäpli taslamalary tabşyrmazlyk gysga möhletde energiýa çykdajylarynyň garaşylýan azalmagyny haýalladyp biler. Mundan başga-da, transport pudagynda gaýtadan dikeldilýän energiýanyň paýy uzak möhletde gazylyp alynýan ýangyçlara bolan umumy islegi basyp biler.