Ysraýylyň täze kanuny: palestinalylar üçin jezalandyryş ýoluny açýar

Ysraýyl Parlamenti 2023-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda bolup geçen Al-Aqsa suw joşmasy operasiýasyna gatnaşandygy aýdylýan palestinalylaryň ýörite kazyýet işine rugsat berýän kanun taslamasyny tassyklady. Bu kanun Ysraýylda harby kazyýetiň döredilmegine we bu kazyýetiň üsti bilen ölüm jezasynyň ýerine ýetirilmegine gapy açýar.

Militaryörite harby kazyýet döredilýär

Ysraýyl Parlamenti tarapyndan kabul edilen kanun ýörite bellenmeler bilen kesgitlenjek agzalardan ybarat harby kazyýetiň döredilmegini göz öňünde tutýar. 2023-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda Ysraýylda tussag edilen we agyr şertlerde tussag edilen 300-e golaý palestinaly bu kazyýetde garalar.

Adam hukuklary boýunça adwokatlaryň reaksiýasy

Ysraýyl-Amerikan adam hukuklary boýunça adwokaty we Ysraýylyň Gynamalara garşy jemgyýetçilik komitetiniň ýerine ýetiriji müdiri Sari Başiniň bu adalat kazyýetiniň dörediljekdigini aýdýar. Başiniň pikiriçe, bu kazyýetler Ysraýyl goşuny tarapyndan belleniler we gysga möhletde işleýän kazylardan ybarat bolar. Hususan-da, günäkärlenýänleriň diňlenişige gatnaşmazdan sud edilip bilinjekdigini we çeýe prosessual düzgünlere laýyklykda ölüm jezasyna höküm edilip bilinjekdigini nygtaýar. Bu ýagdaýyň, köpçülikleýin jezalandyrylmagyna sebäp boljak synag synaglaryny çaltlaşdyrmakdygyny görkezýändigini aýdýar.

Ysraýylda ölüm jezasynyň taryhy

Ysraýylda ölüm jezasy bar bolsa-da, 1962-nji ýyldan bäri amala aşyrylmady. Diňe iki adam jezalandyryldy; Biri bigünä esger, beýlekisi nasistleriň resmi Adolf Eichmann . Bu kanun bilen näçe palestinalynyň jezalandyryljakdygy entek belli däl.

Palestina tussaglarynyň ýagdaýy

Häzirki wagtda Gazada takmynan 1300 adam tussag edildi we hiç hili aýyplama bildirilmedi. Bulardan 200-den 400-e çenli bu kanuna gönüden-göni tabyn boljakdygy çak edilýär. Bu adamlaryň gynamalara sezewar edilendigi we adalatly kazyýet hukugyndan mahrum edilendigi habar berildi.

Kazyýetde aç-açanlygy ara alyp maslahatlaşmak

Kanun käbir diňlenişikleri çap etmek üçin web sahypasynyň döredilmegini göz öňünde tutýar. Şeýle-de bolsa, kazylara diňlenişikleri köpçülige ýapyk saklamak hukugy berilýär. Munuň köpçülige görkeziljek böleklerden gaty saýlanjakdygyny aňladýar.

Adalat ýa-da ar almak?

Başi bu amallaryň adalat däl-de, ar almak üçin niýetlenendigini we köpçülikleýin jezalandyryşy çaltlaşdyrjak synag synaglary hökmünde görülýändigini aýdýar. Ölüm jezasynyň ýerine ýetirilişiniň adalatly bolmajakdygyna we pidalaryň köpüsi üçin kanagatlanarly bolmajakdygyna ynanýar.

Kazylaryň bitaraplygy sorag edilýär

Kazyýet işlerine ýolbaşçylyk etjek kazylaryň özlerini bellän harbylaryň göwnünden turmak barada alada ediljekdigi nygtalýar. Bu kazylaryň syýasy meýilleriniň bolup biljekdigi we munuň kazyýetiň garaşsyzlygyna zyýan ýetirjekdigi aýdylýar.

Ölüm jezasynyň ulanylmagy aňsatlaşýar

Täze kanun bilen ölüm jezasy öňki işlerden tapawutlylykda 5 kazy däl-de, 3 kazy tarapyndan kesgitlener. Mundan başga-da, biragyzdan däl-de, köplük sesleri bilen karar bermek mümkin bolar. Diýmek, hökümet az garaşsyz kazy saýlamak bilen ölüm jezasyny girizmegi aňsatlaşdyrýar.

Kazyýet görkezişi we subutnamalar bosagasy

Ysraýylda ýerleşýän adam hukuklary we hukuk guramasy "Adalah" -yň koordinatorlaryndan aklawçy Miriam Azem, kanunlar bilen kesgitlenen kazyýetleriň adaty kadalardan çykyp biljekdigini görkezýär. Bu ýagdaýyň köpçülikleýin kazyýet işlerinde bigünälik prezumpsiýasyna zeper ýetirip biljekdigini aýdýar.

acearyş esasly synaglary tankytlamak

Azem palestinalylary nyşana alýan bu kanunyň jyns esasly hukuk mehanizmini döredýändigini we munuň düýbünden gadagan edilendigini aýdýar. Aýry-aýry adamlar toparyna degişlilikde kanunlaryň kabul edilip bilinmejekdigini öňe sürýär.

Gynamalar baradaky beýannamalar

Gynamalara sezewar edilen beýannamalaryň subutnama hökmünde ulanylmagyna rugsat beriljekdigini we munuň halkara hukugyna we adalatly kazyýet ýörelgelerine ters gelýändigini duýdurýar.

Bu kanun Ysraýyl bilen Palestiniň arasyndaky dartgynlygy ýokarlandyrýan ýaly. Bu kanunyň ýerine ýetirilmegi halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çeker we adam hukuklaryny goraýjylar tarapyndan ýakyndan gözegçilik ediler. Bu kanunyň geljekde nähili netijelere getirjekdigi we halkara reaksiýalarynyň nähili boljakdygy bilesigelijilik meselesidir.