Izmir martyny diňlän wagtyňyz gelýän uly gynanç: Şerif Hüseýiniň Osmanly boýun almagy

Türkiýe Respublikasynyň çuňňur diplomatik taryhynyň iň möhüm şahsyýetlerinden biri we 1962-1965-nji ýyllar aralygynda Daşary işler ministri bolup işlän Feridun Jemal Erkin "Daşary gatnaşyklarda 34 ýyl" atly ýatlamasynda taryhyň näbelli taraplaryny açýar. Tejribeli diplomatyň 1980-nji ýylda aradan çykan dört tomluk işiniň birinji jiltinde Birinji Jahan Urşy döwründe Iňlisler bilen Osman imperiýasyna garşy hyzmatdaşlyk eden we Mekgede gozgalaň başlan Şerif Huseýn we maşgalasy barada ajaýyp taryhy boýun alma bar.

Stambulda Iordaniýa şasy ulaldy: Emir Abdullah

Kitapda berlen maglumata görä, Feridun Jemal Erkin Ikinji jahan urşunyň sebitdäki täsirlerini seljermek üçin 1942-nji ýylda arap geografiýasyna iberildi. Bu syýahat wagtynda, Şerif Huseýniň ogly we şol döwürde henizem Iňlisleriň tabynlygyndaky Iordaniýanyň hökümdary Emir Abdullah tarapyndan ýurda çagyrylýar. 1882-nji ýylda Mekgede doglan Emir Abdullah, Osmanlynyň paýtagty Stambulda bilimini tamamlady we Mejlisde Hejazyň orunbasary bolup işledi, dört ýyldan soň garaşsyzlygy yglan edilende Iordaniýanyň ilkinji şasy (Abdullah I) adyny alar. Hisaşlygynda kakasy bilen Iňlis häkimiýetleriniň arasynda köpri bolup hyzmat eden Abdylla, Osman imperiýasyna garşy gozgalaňy işjeň meýilleşdirenleriň arasynda.

Şune düzlügindäki çadyrda geçirilen taryhy ýygnak

Feridun Jemal Erkin öz ýatlamalarynda Emir Abdyllany "Stambul medeniýeti bilen önüp-ösen, Döwlet Geňeşiniň agzasy we Stambulda iň ajaýyp aksent bilen türkçe gürleýän jenap" hökmünde häsiýetlendirýär. Şune düzlügindäki çadyrynda myhman alan Emir bilen şahsy agşamlyk naharynda, taryhda ýazyljak göreldeli söhbetdeşlik bolup geçýär. Emir Abdullah kakasy Şerif Hüseýiniň Osmanlylara garşy gozgalaňynyň pajygaly soňuny şu sözler bilen ýetirýär:

"Iňlisler Hejaz Patyşalygy baradaky wadasyny ýerine ýetirdiler, kakamyň Osmanly hökümdarlygyna garşy gozgalaň turuzmagy we ýaranlar bilen hyzmatdaşlygy üçin beren wadalaryny ýerine ýetirdiler. Şeýle-de bolsa, bu hökümdarlyk uzaga çekmedi; wahabiler kakamy tagtdan aýyrdy, Saud patyşa onuň ornuny aldy. Kiprde Iňlisleriň goragynda pena tapan kakam agyr bir kesel bilen keselledi.

Izmir marty we Amman köşgünde rezonans berýän uly puşmanlyk

Emir Abdullah Erkine ýatdan çykmajak ýatlama barada gürrüň berýär we köşk toparynyň Ammanda kakasynyň hassalyk günlerinde bagda konsert bermeginiň däp bolandygyny aýtdy. Bir gün topar oýnap ýörkä, hemmämiziň gowy bilýän Izmir Martynyň sazlary ýel bilen ýüzdi. Kakasynyň köne günleri ýada salmagyny we gynanmagyny islemeýän Emir Abdylla penjiräni ýapmaga synanyşýar. Şeýle-de bolsa, Şerif Hüseýin ogluna bu taryhy we geň galdyryjy sözler bilen päsgel berýär:

"Oglum, näme üçin şol penjiräni ýapýarsyň? Izmir marty maňa köne günleri we haýyr-sahawatymy ýatladar öýdüp gorkýarsyňmy? Haýyr edenime dönüklik eden gozgalaňçy, günäm gaty uludyr. Patyşa bolaryn öýdüpdim, ýöne ylahy adalat meni sürgün ýoluna iberdi. bu köne ýatlamalar, bu dünýäde başdan geçirenlerim, Gudratygüýçli Allatagala bu günäli guluny jezalandyryp, kyýamat gününde has uly azapdan gorasyn. "