Meduza we anemon zäherleri düwnük barlagynda wada berýär

Muğla Sıtky Koçman uniwersitetiniň alymlary meduza we anemon görnüşleriniň zäherlerini içegäniň düwnük öýjüklerinde barladylar we möhüm netijeleri gazandylar. Bu gözleg, deňiz jandarlarynyň zäherleriniň rak keselini bejermekde mümkin çözgüt bolup biljekdigini görkezýär.

Deňiz jandarlarynyň zäherleri içegäniň düwnük keselinde synag edildi

MSKÜ Balykçylyk fakulteti we lukmançylyk fakulteti tarapyndan iki meduza we bir anemon görnüşinden alnan zäherleriň içegäniň düwnük öýjüklerine edýän täsirini öwrenmek maksady bilen geçirildi. Gözlegiň esasy maksady, bu zäherleriň düwnük öýjüklerine we olaryň sagdyn öýjüklere edýän täsirine baha bermekdi.

Taslama Assoc tarapyndan amala aşyryldy. Prof. Dr. Nurçin Killi we Dos. Dr. TÜBİTAK-yň goldawy bilen Esin Sakally Çetiniň ýolbaşçylygynda 2023-nji ýylda işe girizildi. Gözlegiň netijesi meduza we anemon zäherleriniň sagdyn öýjüklere zyýan bermezden rak öýjüklerini öldürmek ukybynyň bardygyny ýüze çykardy.

Gözlegiň täsin taraplary we netijeleri

Bu gözleg, deňiz jandarlarynyň zäherlerini iki dürli içegäniň düwnük öýjüginde barlaýan dünýädäki ilkinji gözlegdir. Dos. Doktor Killi bu işde 'göçüp barýan meduza' diýlip atlandyrylýan we esasanam türk suwlarynda görülýän Rhopilema çarwa görnüşlerini ulanmagyň ähmiýetine ünsi çekdi.

Bu görnüş Sues kanalynyň üsti bilen Ortaýer deňzine baryp ýetdi we Türkiýede ýokary zäherli görnüş hökmünde tanalýar. Gözlegler bu meduza zäheriniň içegäniň düwnük öýjüklerine güýçli öldüriji täsiriniň bardygyny ýüze çykardy. Bu tapyndy, ykdysady gymmaty bolmadyk we adamlara zyýanly bu görnüşleriň lukmançylyk maksatlary üçin gymmatly bolup biljekdigini görkezýär.

Ylmy neşirler we geljekki gözlegler

Gözlegiň netijeleri halkara derejesinde ykrar edilen ylmy journalurnalda çap edildi we bu taslama topary üçin buýsanç çeşmesi boldy. Dos. Doktor Esin Sakally Çetin, rak keselini bejermekde ulanylýan dermanlaryň köplenç sagdyn öýjüklere zeper ýetirýändigini, ýöne deňiz jandarlarynyň zäherleriniň bu negatiwligi ýeňip geçip biljekdigini aýtdy.

Çetin zäherleriň düwnük öýjüklerine saýlama täsir edýändigini we sagdyn öýjüklere az zyýan ýetirýändigini aýtdy. Bu, ekosistema we adamlara zyýan ýetirýän öýdülýän deňiz jandarlarynyň saglyk pudagy üçin çig mal çeşmesi bolup biljekdigini açýar.

Deňiz baýlyklarynyň lukmançylyk pudagyndaky ähmiýeti

Gözleg deňiz biologiýasynyň diňe bir syýahatçylyk we balykçylyk üçin däl, eýsem lukmançylyk we dermanhana üçinem möhüm çeşme bolup durýandygyny görkezýär. Dos. Doktor Çetin, zäherleriň rak öýjüklerinde apoptozyň döremegine, ýagny öýjükleriň ölmegine sebäp bolýandygyny we bu prosesiň rak keselini bejermekde täze gözýetimleri açyp biljekdigini aýtdy.

Bu gözleg deňiz baýlyklaryna has köp baha berilmelidigini we ulanylýan ýerleri giňeltmelidigini görkezýär. Meduza we anemon görnüşleriniň zäherleri geljekde rak keselini bejermek üçin geljegi uly tebigy maddalaryň arasynda bolup biler.

Taslama topary bu işde goldaw beren ähli adamlara we edaralara minnetdarlyk bildirdi we gözlegleriň dowam etjekdigini mälim etdi. Deňiz jandarlarynyň zäherini has giňişleýin öwrenmek, rak keselini bejermekde öwrülişik döredip biler.