Mekge bileleşiginiň wekilleri Tähranda howpsuzlyk we aňtaw gepleşikleri geçirdi

Eýranyň paýtagty Tähran düýn Mekge bileleşigine agza ýurtlaryň howpsuzlyk we aňtaw wekillerini kabul etdi. Milli aňtaw guramasynyň (MİT) müdiri İbrahim Kalin, Saud Arabystanyň Goranmak ministri şazada Halid bin Salman we Pakistanyň Baş ştabynyň başlygy Asym Münir wekilçilik eden ýygnakda Eýranyň Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Muhsin Ryzaý bilen duşuşdy. Iki aýry ýygnakda geçirilen gepleşikleriň dowamynda sebit howpsuzlygy, aňtaw hyzmatdaşlygy we hutileriň hüjümleri ýaly möhüm meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.

Mekge bileleşigi Tähranda haýsy meseleleri ara alyp maslahatlaşdy?

{{IMG_0} Tehran Tähranda dört formatda geçirilen ýygnaklaryň esasy gün tertibi Eastakyn Gündogardaky dartgynlygy azaltmak we sebitleýin howpsuzlyk mehanizmlerini döretmekdi. Duşuşyklarda Hutileriň Yemenemendäki hüjümleriniň sebit howpsuzlygyna ýetirýän täsiri ara alnyp maslahatlaşylsa-da, Tähran administrasiýasynyň hüjümleri bes etmek üçin Hutilerdäki täsirini ulanmaga çagyrylandygy hasaplanýar. Geçen hepde Pakistanyň Baş ştabynyň başlygynyň sapary netijesinde emele gelen bu diplomatik başlangyç, sebitdäki harby dartgynlygyň güýçlenmeginiň öňüni almagy maksat edinýär.

Sebitleýin howpsuzlyk üçin gepleşik nähili bolar?

Saud Arabystanynyň Daşary işler ministrliginiň Jemgyýetçilik diplomatiýasynyň geňeşçisi ilçi Raid Kyrmyly bu saparyň krizis taraplarynyň arasyndaky dartgynlygy azaltmak synanyşygydygyny aýtdy. Duşuşygyň netijesinde neşir edilen jarnamada dört ýurduň arasyndaky parahatçylyk we howpsuzlyk meseleleri boýunça hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin gepleşikleri dowam etdirmek kararyna gelindi. Eýranyň prezidenti Masud Pezeşkian Yslam ýurtlarynyň arasynda jebisligi üpjün etjek islendik şertnamany goldaýandyklaryny mälim etse-de, Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ysmaýyl Bekaýi bu duşuşygyň sebitleýin içerki howpsuzlygy emele getirmek üçin başlangyç bolup biljekdigini aýtdy.

Türkiýeden, Saud Arabystanyndan we Päkistandan ýokary derejeli delegasiýa düýn Tähranda Eýranyň resmileri bilen duşuşdy we sebitdäki krizisleri çözmek üçin howpsuzlyk we aňtaw diplomatiýasyny alyp bardy. M firstT-iň başlygy İbrahim Kalynyň gatnaşmagynda geçirilen bu ilkinji giňişleýin aragatnaşyk, Mekge bileleşiginiň Eýrana garşy blog däldigini we sebitdäki harby dartgynlygy azaltmaga gönükdirilen gepleşik kanallaryny açýandygyny görkezýär.

Mekge bilelikdäki goranmak şertnamasynyň çäginde amala aşyrylan bu diplomatik proses sebitdäki ýurtlaryň öz howpsuzlyk mehanizmlerini döretmek tagallalarynyň bir bölegi hasaplanýar. Taraplar tarapyndan ylalaşylan, Kataryň we Pakistanyň araçylyk işleri bilen goldanýan indiki gepleşikler sebitdäki konflikt sebitlerinde gepleşikleri güýçlendirmek we harby dartgynlylygyň ýokarlanmagynyň öňüni almakdyr.

Netije

Tähranda geçirilen bu ýygnaklar Mekge bileleşiginiň diňe bir goranyşa gönükdirilen gurluş bolman, eýsem sebit krizislerinde hem işjeň diplomatik rol oýnaýandygyny görkezýär. Bu dört taraplaýyn format, esasanam Eýran, sebitdäki howpsuzlyk arhitekturasynyň taraplaryň arasynda göni gepleşik arkaly emele geljekdigini görkezýär.

Eýranyň bu gepleşikleri geçirmegi we Prezident Pezeşkianyň şertnamalary goldaýandygy Tähranyň sebit izolýasiýasyny bozmak we Yslam ýurtlary bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmak isleýändigini subut edýär. Bu, sebitdäki howpsuzlyk meselelerini çözmekde harby usullaryň ýerine aňtaw diplomatiýasynyň öňe çykýan täze eýýamyna girendigimizi görkezýär.

Mümkin täsirler

Bu gepleşikleriň Yemenemendäki Huti hüjümlerini azaltmagyna we sebitdäki harby dartgynlygy gözegçilik astynda saklamagyna oňyn täsir etmegine garaşylýar. Esasanam Saud Arabystany bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlygy azaltmak, Eastakyn Gündogarda desente prosesine sebäp bolup biler.

Mundan başga-da, Türkiýe, Päkistan we Saud Arabystanynyň bu başlangyjy sebit däl aktýorlaryň Eastakyn Gündogaryň howpsuzlyk syýasatlaryna täsirini çäklendirip biler. Bileleşigiň dowamly hyzmatdaşlygy sebitdäki ýurtlara öz howpsuzlygyny üpjün etmek üçin has garaşsyz we hemişelik mehanizmleri ösdürmäge mümkinçilik döredip biler.