NATO sammitinde F-35 we sebitleýin howpsuzlyk diplomatiýasy: Mitsotakis, Magyar we Radewiň tankydy beýannamalary

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Ankarada geçirilen 36-njy NATO döwlet we hökümet baştutanlarynyň sammitiniň çäginde F-35 söweş uçarlarynyň Türkiýä satylmagy baradaky oňyn habarlary halkara jemgyýetçiliginde giň seslenmegi dowam etdirýär. Sammit marafony wagtynda metbugat işgärleriniň soraglaryna jogap beren Gresiýanyň premýer-ministri Kyriakos Mitsotakis iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar we bileleşigiň geljegi barada möhüm baha berdi.

Miçotakisiň "Gowy goňşuçylyk" F-35 soragyna jogap

journalistsurnalistleriň F-35 satuwy baradaky soraglaryna jogap beren Gresiýanyň premýer-ministri Kirýakos Mitsotakis ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen prezident Rejep Taýyp Erdoganyň özara aýdan sözlerine göni düşündiriş bermekden saklandy. Soýuzdaşlyk gatnaşyklarynyň esasy ýörelgelere esaslanmalydygyny öňe süren Mitsotakis: "Bu mesele barada teswir ýazjak däl. Onlyöne aýdyp biljek zadym, bileleşigiň esasy ýörelgelere we goňşuçylyk gatnaşyklaryna esaslanmalydygyny aýdyp bilerin." Mümkin bolan dartgynlylyk ýüze çykan halatynda kanuny hukuklaryny gorajakdyklaryny aýdyp, premýer-ministr NATO ýaranlarynyň düşünişmezlikleri bilen baglanyşykly meseleleriň çözülmelidigini aýtdy. Miçotakis Ankara baryp görmekden elmydama hoşaldygyny aýtdy we iki goňşy ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň ösmegini elmydama goldaýandygyny aýtdy. Gresiýanyň goranyş kuwwatyny ýokarlandyrmak üçin uly ädim ädendigini bellän Mitsotakis: "Häzirki wagtda ýaragly güýçlerimiz üçin 25 milliard ýewro barabar giňişleýin döwrebaplaşdyryş maksatnamasyny durmuşa geçirýäris" -diýdi. Gresiýanyň lideri global ykdysady deňagramlylyk barada durup, diplomatiýa mümkinçilik berilmelidigini we dartgynlylygyň nebitiň bahasyny ýokarlandyryp, Europeewropadaky ýaşaýyş krizisiniň bahasyny ýokarlandyryp biljekdigini duýdurdy.

Wengriýa: "Ukraina ýarag ýa-da esger ibermeris"

Sammitde ünsi çeken başga bir at Wengriýanyň premýer-ministri Piter Magýardy. Wengriýanyň halkynyň NATO-nyň güýjüne we agzybirligine bolan ynamyny täzelän Magyar, öz ýurduny ygtybarly ýaran hökmünde görkezmek kararyna gelendigini aýtdy. Goranmak býudjetini kem-kemden artdyrjakdyklaryny mälim eden Magyar, 2035-nji ýyla çenli goranyş çykdajylaryny jemi içerki önümiň 5 göterimine çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýändiklerini mälim etdi.

Wengriýanyň premýer-ministri Russiýa-Ukraina urşy barada aç-açan habar berip, "Ukraina gurban, Russiýa zalym hüjümçi. Ukrainanyň territorial bitewiligini goramaga hukugy bar." Şeýle-de bolsa, Magyar öz ýurdunyň harby interwensiýa gatnaşmajakdygyny, ýöne ýarag ýa-da esger ibermejekdigini aýtdy. Magyar, şeýle hem, Ukrainanyň prezidenti Wolodymyr Zelenskiý bilen gysga duşuşygyndan soň, geljekde ikitaraplaýyn sammit geçirmäge razy bolandyklaryny aýtdy.

Bolgariýadan Goranmak býudjeti we sebitleýin howpsuzlyk ähmiýeti

Bolgariýanyň prezidenti Rumen Radew, NATO-nyň Ankaradaky sammitiniň, bileleşigiň çuňňur harby we strategiki özgerişlikleri başdan geçirýän möhüm döwürde geçirilendigini aýtdy. Ukrainadaky we Eastakyn Gündogardaky konfliktleriň Europeanewropa döwletleriniň öz raýatlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek jogapkärçiligini ýene bir gezek açýandygyny mälim eden Radew, goranyş çykdajylarynyň jemi içerki önümiň 5 göterimine çenli ýokarlanmagynyň Bolgariýa üçin harby satyn alyşlar bilen çäklenmän, kiberhowpsuzlyk, sanly durnuklylyk we logistika infrastrukturasyna maýa goýumlaryny hem öz içine alýandygyny aýtdy.

Ukraina goldaw syýasatyna baha beren Radew, Bolgariýanyň geçmişden maliýe, lukmançylyk we ynsanperwer kömegini berendigini ýatlatdy. Şeýle-de bolsa, bu kömegiň Bolgariýanyň öz serişdesinde, ýurduň içindäki sosial çykdajylary we ykdysady deňagramlylygy sarsdyrmajak derejede dowam etmelidigini aýtdy. Radew, şeýle hem Grenlandiýa baradaky soraga Europeewropanyň Grenlandiýa halkynyň öz ykbalyny kesgitlemek hukugyna eýe boljak esaslary üpjün etmelidigini öňe sürdi.