NATO sammitinde taryhy boýun alma: "ABŞ-daky söweş gaty gymmat, çözgüt Türkiýe we Ukraina modeli"
Ankarada geçirilen NATO sammitinde ABŞ-nyň goldawynyň azalmagyndan sarsdyrylan Europeewropanyň Türkiye we Ukrainanyň innowasion goranyş modellerine ýüz tutandygy aýan edildi.
Ankarada geçirilen NATO liderleriniň sammitiniň sahnasynyň aňyrsyndan syzdyrylan maglumatlar Europeewropanyň harby howpsuzlyk paradigmasynda taryhy çatryga ýetendigini görkezýär. Goranmak syýasatynda düýpgöter täzeden gözden geçiren Europeanewropaly ýaranlar, indi köne howpsuzlyk saýawanlaryna bil baglap bilmejekdiklerini kabul edýärler.
Meşhur Iňlis gazetinde çap edilen Finansal Taýms gazetinde çap edilen derňewlere görä, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň transatlantik bileleşige bolan uzak pozisiýasy we Eýran bilen bolan dartgynlykdan soň Amerikanyň ok-därileriniň eremegi Europeanewropanyň paýtagtlarynda çynlakaý alada döretdi. Bu, kontinentdäki harby karar berýänleriň ABŞ-nyň gönüden-göni gatnaşmazdan täze goranyş düşünjesini döretmegine sebäp boldy.
Amerikanyň ýangyn güýjüne esaslanýan köp ýyllyk harby meýilnamalaryň gutarýandygyny görüp, Europeanewropaly strategler azalýan ABŞ goldawyny çalyşmagyň alternatiw usullaryny gözleýärler. Bu nukdaýnazardan, Ukrainanyň bu ugurdaky amaly söweş tejribeleri we Türkiýäniň dünýä derejesinde subut edilen, arzan we ýokary tehnologiýaly goranyş senagaty çözgütleri täze sebit goranyş doktrinasynyň esasy sütünleri hasaplanýar.
Europeewropa üçin täze harby strategiýa: Kirpi goramak
Şu wagta çenli hereket edýän NATO-nyň goranyş ssenarileri, harby ýüküň takmynan 40 göterimini ABŞ-nyň bolup biljek uly çaknyşykda öz üstüne aljakdygy baradaky çaklama bilen taýýarlandy. Şeýle-de bolsa, Waşington administrasiýasynyň Europeewropadaky harby güýjüni azaltmak we Eastakyn Gündogardaky dartgynlyk sebäpli ABŞ-Aýlag ýarag ammarlarynyň boşadylmagy bu meýilnamalary düýbünden işlemedi.
Iňlis harby ganatynyň ýokary derejeli resmisi Europeewropanyň şu sözler bilen baglanyşykly zerur özgerişini jemledi:
Waşington döwri gutarýar: Ankara we Kiýewe ugur üýtgedi
Europeanewropa goşunlary çäkli býudjetler we çäkli harby çeşmeler bilen iň ýokary goranyş netijeliligini gazanmak üçin Waşingtonyň ýerine Ankara we Kiýewe ýüzlendi. Rus goşunynyň ukrain meýdanynda öňe gitmegini togtatmakda uly üstünlik gazanan arzan, bir gezek ulanylýan pilotsyz howa ulaglarynyň (UW) taktiki güýji, NATO-nyň laboratoriýalarynda jikme-jik seljerilýär.
Europeewropa kyn we býurokratik harby satyn alyş mehanizmlerinden dynmagy we has çeýe gurluşa geçmegi maksat edinýär. Bu nukdaýnazardan, örän ýokary býudjetli Amerikan tehnologiýalaryna alternatiwa hökmünde Ukrainanyň döreden we bellige alnan arzan Flamingo kruiz raketasy we deňizleriň deňagramlylygyny üýtgedýän Deňiz çagasy pilotsyz deňiz ulagy ýaly amaly çözgütler nusga hökmünde kabul edilýär.
Bu täze döwürde, Germaniýanyň goranyş senagaty ägirdi Diehl Goranmak ýaly global oýunçylar ýerli ukrain öndürijileri bilen bilelikdäki önümçilik taslamalaryny ösdürmek üçin strategiki çäreleri görýärler. Şol bir wagtyň özünde, NATO-nyň iň uly harby güýçlerinden biri bolan Türkiýe, dinamiki, innowasiýa we tygşytly goranyş senagaty bilen Europeewropany ýaraglandyrmak we howpsuzlygy gözlemekde esasy hyzmatdaş hökmünde çykyş edýär.
Daşary gatnaşyklar boýunça Europeanewropa Geňeşiniň (ECFR) bilermenlerinden biri Jana Puglierin aşakdaky karary paýlaşdy we bu etapda iň uly päsgelçiligiň Europeanewropa ýurtlarynyň arasynda birek-birege ynamyň bolmazlygyny nygtady:
"Europeewropadaky köp döwlet howpsuzlyk krizislerinde Europeanewropaly goňşularyna däl-de, hemişe ABŞ-a bil baglamagy makul bildi. Bu gün bu ynamyň boşdugy belli boldy. Şeýle-de bolsa, bu ýewropalylaryň derrew we birek-birege doly ynanjakdyklaryny aňlatmaýar."
Harby edebiýatda asimmetrik goranyş doktrinasy hökmünde kesgitlenen Kirpi goranmak , aşa harby we maliýe taýdan artykmaçlygy bolan hüjümçä garşy durmuşa geçirilýän arzan strategiýa, ýöne çozuşy gaty ýadaw we gymmat düşýär. Kirpiniň tebigatda öz-özüni goramak refleksinden ylham alan bu harby pelsepe, duşmany düýbünden ýok etmek däl-de, hüjüm ediji güýç tarapyndan tölenmeli bahany çydap bolmajak derejä çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýär.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!