Nebitiň bahasynyň uly ýokarlanmagy ABŞ-nyň ykdysadyýetini özüne çekýär: Inflýasiýa, gyzyklanma we saýlawlar sebäpli Waşington

Dünýä energiýa bazarlarynda kartoçkalaryň gaýtadan paýlanmagyna sebäp bolan wakalar nebitiň bahasyny ýene üç sanly derejä çykardy. Hormuz bogazyndaky harby dartgynlygyň ýokarlanmagy we Saud Arabystanynda ýerleşýän üpjünçilik kesilmegi bütin dünýäde energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagyna sebäp bolýar. ABŞ Eýranyň 5 nebit tankerini nyşana alandan soň, Eýranyň Ynkylap Gwardiýasy Korpusy 9-njy sentýabrda Hormuz bogazynda ABŞ-nyň 2 gämisine we 8 tankerine hüjüm edendigini habar berdi we bu bazarlara täsir galdyrdy. Saud Arabystanyndaky möhüm energiýa desgalaryna edilen hüjümleriň goşulmagy bilen, Brent nebitiniň barrel bahasy şol gün 3 göterimden gowrak ýokarlandy we 22-nji maýdan bäri ilkinji gezek 100 dollardan geçdi.

Hormuz bogazyndaky gapma-garşylyklaryň we üpjünçiligiň kesilmeginiň global täsiri

Dünýä nebit bazarlaryndaky üpjünçilik gysyşy, Saud Arabystanynyň Hormuz bogazyna iň möhüm alternatiw ýoly bolan Gündogar-Günbatar Nebit turbageçirijisi hüjümler sebäpli ýapylanda has hroniki boldy. Käbir nebiti gaýtadan işleýän zawodlara ugratmagyň gijikdiriljekdigi baradaky habar, Brent nebitiniň barrel bahasyny 6 göterim ýokarlandyryp, 107.63 dollara çenli ýokarlady.

Hakyky iberişdäki bu bökdençlikler bahalaryň ýokarlanmagyny gönüden-göni goldaýar. Bazar hünärmenlerinden alnan maglumatlara görä, sentýabr aýynda meýilleşdirilýän käbir nebit Europeewropa sişenbe güni doly ýatyryldy. Energetika analitikleri, turbaprowodyň kesilmegi dowam etse, dünýädäki nebit üpjünçiliginiň 4 göterimine golaýynyň töwekgelçilik edip biljekdigini duýdurýarlar.

uelangyç ýagy ýazgylary, inflýasiýa we ABŞ-daky Fed

Nebit bazaryndaky bu ýiti ýokarlyk, nasos bahalary arkaly Amerikan sarp edijileriniň býudjetini gönüden-göni sarsdyrýar. Amerikan awtoulag birleşigi (AAA) tarapyndan ýaýradylan maglumatlara görä, 17-nji sentýabrda tutuş ýurt boýunça benziniň gallon bahasy 4,44 dollara ýetip, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 38,7 göterim ýokarlandy. Dizeliň bahasy has agyrdy; Geçen ýylyň degişli döwründe 3,70 dollar bolan dizeliň gallon bahasy 6,40 dollara çykyp, rekord goýdy.

fuelangyç çykdajylarynyň bu taryhy ýokarlanmagy ABŞ-daky inflýasiýa basyşyny gönüden-göni iýmitlendirýär. ABŞ-da Sarp edijileriň bahalary indeksi (CPI) aýda 0,4 göterim, awgust aýynda bolsa ýyllyk 3,4 göterim ýokarlanan bolsa, diňe benziniň bahasynyň 3,9 göterim ýokarlanmagy aýlyk inflýasiýanyň üçden birinden gowragyny düzdi.

energyokary energiýa çykdajylarynyň transport we önümçilik kanallary arkaly umumy bahanyň ýokarlanmagyna öwrülmegi ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Fed) pul syýasatyny berkitmegine sebäp boldy. Düýn geçirilen mejlisinde Federal ätiýaçlyk ulgamy 2023-nji ýyldan bäri ilkinji gezek göterim mukdaryny 25 göterim ýokarlandyryp, 3,75-4 göterime çenli ýokarlandyrmak kararyna geldi. Bu ädim üpjünçilik meselesini gönüden-göni çözüp bilmese-de, karz çykdajylaryny ýokarlandyrmak we dollaryň güýçlenmegi arkaly global nebit islegini basyp, bahalary durnuklaşdyrmak arkaly ykdysady işjeňligi haýallatmagy maksat edinýär.

Akyn öýde geçiriljek aralyk saýlawlaryň öňüsyrasynda energiýa duýduryşy

fuelangyjyň bahasynyň ýokary bolmagy sebäpli ýüze çykan ykdysady weýrançylyk, 3-nji noýabrda geçiriljek Kongresiň orta möhletli saýlawlaryndan öň Waşingtonda syýasy dartgynlygy iň ýokary derejä çykardy. Ak tamyň administrasiýasy sarp edijilere we kärhanalara maliýe ýüküni ýeňletmek üçin ýurduň nebiti gaýtadan işleýän kuwwatyny ýokarlandyrmak üçin Goranmak Önümleri Kanunyny ulanmagy meýilleşdirýär.

Bu etapda ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň aýdanlary bazarlaryň ugrunda aýgytly bolmagyny dowam etdirýär. 9-njy sentýabrda, nebit 100 dollardan geçende, Trump 3-nji noýabrda geçiriljek saýlawlardan soň Eýran bilen konfliktleriň derrew gutarjakdygyny öňe sürdi. Eýranyň saýlaw prosesine päsgel bermäge synanyşýandygyny aýdyp, Trump ABŞ-nyň deňiz güýçleriniň Hormuz bogazyna doly gözegçilik edýändigini we urşuň ahyrynda benziniň bahasynyň çalt peseljekdigini öňe sürdi. Trump söweşiň ýakyn günlerde geçiriljek saýlawlardan öň gutaryp biljekdigini, ABŞ-nyň entek Eýrana garşy doly harby güýjüni ulanmandygyny öňe sürdi we bahalaryň 13-nji sentýabrda düşjekdigi baradaky habarlaryny gaýtalady.

Beýleki tarapdan, ABŞ-nyň Wekiller palatasyndaky Amerikan harby güýçleriniň Eýrandaky konflikt zolaklaryndan çykarylmagy baradaky kanun taslamalary urşuň ykdysady çykdajylary esasynda ara alnyp maslahatlaşylýar. Trump, Eýranyň 14-nji sentýabrda Waşington bilen çalt şertnama baglaşýandygyny öňe sürenden soň, günüň dowamynda 5 göterim ýokarlap, 109,80 dollara çenli ýokarlanan Brent nebit, bu sözlerden soň gazanan girdejisini yzyna gaýtardy we gününi 1 göterim ýokarlamak bilen 105,68 dollar bilen ýapdy. Şeýle-de bolsa, Eýranyň ganaty ABŞ-nyň sanksiýalary we şertleri ýerine ýetirilýänçä hiç hili gepleşik geçirilmejekdigini gaýtalady.