Öý satyn alyjylar üçin taryhy pursat: göterim derejesiniň arzanlamagyna garaşýanlar ýitirip bilerler

Türkiýe Merkezi Bankynyň (CBRT) pul syýasaty ädimleri we goýum göterimleriniň üýtgemegine garaşyşlar gozgalmaýan emläk pudagyndaky balanslary düýpgöter üýtgedýär. Inflýasiýa garşy hakyky nukdaýnazardan arzanladylan ýaşaýyş jaý bahalary alyjylar üçin özüne çekiji döwri başlasa-da, pudak wekilleri "göterim derejesiniň peselmegine garaşýanlar otlyny sypdyryp bilerler" diýip duýduryş berýärler.

Goýumyň azalmagy Gozgalmaýan emlägi täzeden getirýär

Merkezi Bankyň hepdelik repo auksionlarynda 37% göterim derejesiniň emele gelmegi maliýe bazarlaryndaky garaşyşlary başga tarapa üýtgetdi. Uzak wagt bäri tygşytlamalaryny ýokary depozit girdejileri bilen maýa goýýan maýadarlar üçin alternatiwalary gözlemek güýçlenýärkä, altyn we gozgalmaýan emläk pudagy iň güýçli maýa goýum gurallary hökmünde ýene-de bir gezek öňe çykýar. Hünärmenler goýum göterim mukdarynyň peselmeginiň täze pullaryň ýaşaýyş jaý bazaryna gelmegine çynlakaý sebäp boljakdygyny çaklaýarlar.

CBRT tarapyndan yglan edilen 2026-njy ýylyň iýul aýyndaky ýaşaýyş jaý bahasy indeksiniň maglumatlary gozgalmaýan emläk pudagynda hakyky ýagdaýy açyk görkezýär. Türkiýedäki ýaşaýyş jaý bahalary nominal esasda 25% ýokarlanandygyna garamazdan, inflýasiýa üçin düzedilende bahalar hakyky manyda 5.1% peseldi. Türkiýäniň lokomotiw şäheri bolan Stambulda ýyllyk ýokarlama inflýasiýadan yza galyp, 27,7% -de galdy. Jaýyň hakyky bahasynyň peselmegi, alyjylar we uzak möhletli maýadarlar üçin taryhdaky iň uly pursatlaryň birini görkezýär.

Merkezi bankyň bazaryň hereket edip başlamagy üçin aslynda göterim mukdaryny azaltmagy zerur däl. Senagat wekilleriniň pikiriçe, hatda göterim derejesini peseltmek baradaky islegleriň güýçlendirilmegi hem islegi ir öňe sürmek üçin ýeterlikdi. Göterim derejesi resmi taýdan peselende ýüze çykjak güýçli isleg partlamasy ýaşaýyş jaý bahalarynyň bir wagtda ýokarlanmagyna sebäp bolar. Şol sebäpli bazaryň durnukly bolan döwründe hakyky girdejili "mümkinçilik penjiresi" açylýar.

Şeýle-de bolsa, isleg ýene-de güýçlenende her bir gozgalmaýan emlägiň deň derejede bahany gazanyp bilmejekdigi nygtalýar. Hünärmenler maýa goýlanda saýlamalydygyny aýdýarlar; Güýçli ýeri bolan täze ýa-da markaly taslamalaryň transport oklarynda ýerleşendigini we esasanam ýer titremesi hökmünde hasaba alnandygyny, köne binalardan has çalt girdeji gazanjakdygyny aýdýar. Üýtgeşmä mätäç köne binalarda bahanyň artykmaçlygy özüne çekiji bolup görünse-de, geljekde ýüze çykjak şäher öwrülişigi we berkitme çykdajylary maýa goýumlarynyň ähli girdejilerini ýok edip biler. Bu amalda, dogry ýerde we dogry taslamada irki orny eýeleýän maýadarlar geljekdäki bahanyň bökmeginde iň uly paý alarlar.