SDIF-de meýletin yzyna gaýtaryş hasabyna 2 milliard lira goýuldy: 31 kompaniýanyň paýnamasy gözden geçirildi

Şu wagta çenli 9 adam tarapyndan tygşytlaýyş goýumlaryny ätiýaçlandyryş gaznasynyň (TMSF) çäginde Birleşen Gazna bankynda döredilen "meýletin yzyna gaýtarmak" hasabyna jemi 2 milliard 1 million 170 müň lira tölendi. Bu ekstradisiýa prosesi, bir marketada manipulýasiýa derňewiniň çäginde täsirli toba düzgünleriniň çäginde geçirildi.

Meýletin ekstradisiýa prosesi we derňewiň çäkleri näme?

Derňewiň çäginde jemi 302 şübheli adamyň garşysyna kazyýet işi gozgaldy. Bu güman edilýänlerden 86-sy tussag edilip, türmä iberilende, 163 adama kazyýet gözegçiligi girizildi. Gaçýan 35 şübheli üçin tussag etmek karary berildi.

Gymmatly kagyzlar bazarynda manipulýasiýa nähili geçirildi?

Baş prokuraturanyň Maýa bazarlary geňeşi (CMB) bilen ýazan haty we geçirilen sanly synaglar bir stockada çeper edebiýatyň iş mehanizmini ýüze çykardy. Derňewiň netijesinde käbir kompaniýanyň paýnamalarynyň emeli amallar arkaly 100 esse ýokarlanandygy kesgitlenildi. Manipulýatorlaryň gönüden-göni bazardan ýygnamagyň deregine gaznalaryň üsti bilen nyşana alýan paýnamalaryny ýygnandyklary we bu usul bilen ikisiniň hem kompaniýanyň paýnamalarynyň bahasyny diýen ýaly ýokarlandyrandygy we ownuk maýadarlary azdyrdy.

Baş prokuratura we CMB, ALKLC, ANELE, BIGEN, BTCIM, BURCE, BURVA, CELHA, DMRGD, DSTKF, EDATA, GMTAS, GRTHO, GUNDG, HEDEF, IEYHO, INFO, KERVD, KRVD OZATA, OZSUB, fond bilen baglanyşykly amallar arkaly uly girdeji gazanmakda şübhelenýär. PASEU, PEKGY, PRZMA, SELEC, TEHOL, TRHOL we VSNMD ýaly jemi 31 paýnamany gözden geçirdi.

Kazyýet işiniň dowamynda, SDIF-iň çäginde 9 adamyň 2 milliard liradan gowrak Birleşen gazna bankyna gaýdyp gelmegine sebäp bolan amal, bir marketada manipulýasiýa aýyplamalary bilen başlandy. Baş prokuratura bilen CMB-iň utgaşdyrylan işiniň netijesinde 302 şübheli şübheli garşysyna çäre görülýär, şol bir wagtyň özünde 31 dürli kompaniýanyň paýnamalarynda maliýe seljermesi we sanly gözlegler çuňlaşdyrylýar we dowam etdirilýär.

Maýa bazarlaryndaky bidüzgünçilikler baradaky aýyplamalar bilen baglanyşykly derňewler CMB-nyň gözegçilik edarasynyň we Baş prokuraturanyň kazyýet işleriniň çäginde dowam edýär. Maýa goýujylar üçin bazar manipulýasiýalaryndan goralmak üçin CMB tarapyndan çap edilen býulletenlere we resmi edaranyň beýannamalaryna eýermek möhümdir. Degişli kompaniýanyň paýnamalary boýunça geçirilen gözlegleriň netijeleri geljekde kazyýet edaralary tarapyndan halk köpçüligine paýlaşylar.

Netije

Derňew prosesi, emeli bahalaryň hereketleri we maliýe bazarlarynda gazna esasly manipulýasiýa döwlet edaralary tarapyndan sanly we maliýe seljermesi arkaly ýüze çykyp biljekdigini görkezýär. Meýletin gaýtaryş mukdary, manipulýasiýa masştabynyň möhüm görkezijisidir.

Netijeli toba mehanizminiň ulanylmagy derňewiň çuňlaşmagyna we jenaýatçylykly ulgamlaryň açylmagyna goşant goşýar. Bu ýagdaý şuňa meňzeş usullara ýüz tutýanlar üçin kanuny çykalga hödürlän hem bolsa, bazaryň ygtybarlylygyny saklamak üçin päsgelçilik döredýär.

Mümkin täsirler

Gözden geçirilýän 31 kompaniýanyň paýnamalarynda söwda edýän maýadarlar üçin gysga möhletli näbellilik bolup biler. CMB tarapyndan bu kompaniýalara garşy görüljek täze çäreler ýa-da çäklendirmeler degişli paýnamalaryň bazar bahalarynyň üýtgemegine sebäp bolup biler.

Derňewiň giňelmegi, bir stockada manipulýasiýa amallaryny edýän beýleki toparlara duýduryş bolup biler. Bu ýagdaý, bazarlarda has aç-açan we eşidilýän geleşik mukdaryna garaşmalary güýçlendirip biler.