Serbiýada syýasy ýer titremesi: Prezident Wuçiç Mejlisi dargatdy, irki saýlaw senesi yglan edildi

Serbiýada uzak wagt bäri güýçlenýän syýasy dartgynlyk we köçe hereketleri ýurdy irki saýlaw kararyna çekdi. Prezident Aleksandar Wuçiç halka ýüzlenip, 2023-nji ýylyň 17-nji dekabrynda geçirilen saýlawlardan soň işe girişen häzirki mejlisiň dargadylandygyny resmi taýdan yglan etdi. Inurtdaky durnuksyzlygy ýok etmegi maksat edinýän bu möhüm ädim bilen 2026-njy ýylyň 25-nji oktýabrynda Serbiýada irki umumy saýlawlary geçirmek kararyna gelindi.

Syýasy dartgynlyk we demokratiýa ünsi

Prezident Wuçiç soňky iki ýylda Serbiýanyň köçelerini janlandyran protestlere we raýat tolgunyşyklaryna ünsi çekdi we irki saýlawlary geçirmek kararyna gutulgysyz bir prosesdigini aýtdy. Syýasy dartgynlygyň yza süýşürilmegi ýurda has uly zyýan ýetirjekdigini mälim eden Wuçiç: "Serbiýanyň haýsy tarapa gitjekdigini anyk kesgitlän saýlaw netijeleri gerek" -diýdi. Wuçiç saýlaw gutusyna çözgüt hökmünde yşarat etdi: "Demokratiýa syýasy ulgamlaryň iň gowusy we iň gowusy entek tapylmady. Köp wariantdan birini saýlamaga mümkinçilik taparsyňyz." Ol bu karar bilen demokratik ulgamy goramagy maksat edinýändiklerini aýtdy.

Wuçiç premýer-ministriň kandidatyna öwrülýär: Prezidentlikden çekiler

Saýlaw kararyndan soň dolandyryjy Serbiýanyň Ösüş Partiýasy (SNS) "United Serbiýa" atly giň esasly koalisiýanyň kömegi bilen saýlawlara girmek kararyna geldi. Koalisiýanyň premýer-ministrlige dalaşgäri häzirki prezident Aleksandar Wuçiç hökmünde kesgitlenildi. Şeýle-de bolsa, Serbiýanyň konstitusiýasyna laýyklykda premýer-ministr bolmak üçin Wuçiç ilki prezidentlikden çekilmeli. Wuçiç ozalky beýanatlarynda şu aýyň içinde bu işden aýryljakdygyny aýtdy.

Wuçiçiň işinden aýrylmagy bilen Mejlisiň başlygy we öňki premýer-ministr Ana Brnabiç prezident hökmünde çykyş eder. Brnabiç işe girişenden soň, täze prezident saýlawlarynyň grafigini kesgitlemeli bolar. Bu, Serbiýanyň oktýabr aýynda geçiriljek umumy saýlawlardan gysga wagtyň içinde ýene-de saýlawlara gatnaşjakdygyny we bu gezek täze prezident saýlajakdygyny aňladýar.

Iki ýyllyk protest we Nowi gynandyryjy betbagtçylyk

Adaty ýagdaýlarda Serbiýada indiki parlament saýlawlarynyň 2027-nji ýylyň dekabrynda geçirilmegi meýilleşdirilýärdi. Şeýle-de bolsa, iki ýyl töweregi wagt bäri üznüksiz dowam eden protestler, esasanam talyplaryň ýolbaşçylygynda, hökümete edilýän basyşy artdyrdy. Earlyylyň başyndan bäri irki saýlawlaryň geçiriljek wagtynyň dürli senelerini yglan edýän Wuçiç ahyrsoňy düwmä basmaly boldy.

Soňky 12 ýylda ýurdy prezident we premýer-ministr hökmünde dolandyran Aleksandar Wuçiç 2024-nji ýylyň noýabr aýynda Nowi Sadyň demir ýol menzilinde beton eýwanyň ýykylmagy bilen uly krizisiň arasynda bolupdy. Jemi 16 adamyň ölmegine sebäp bolan bu pajygaly waka ýurtda köpçülikleýin korrupsiýa garşy protestleri tutaşdyrdy we işden çykmak baradaky çagyryşy ýokary derejä çykardy. Bu sosial partlama, irki saýlawlary geçirmek kararyndaky iň aýgytly faktorlaryň biri boldy.