SGK direktory Saýar hasaba alynmadyk iş bilen üpjünçilik barada duýduryş berdi

Kütahýa şäherindäki Sosial Howpsuzlyk Guramasynyň (SGK) welaýat müdiri Ismail Saýar hasaba alynmadyk iş bilen üpjünçiligiň işgärler, iş berijiler we milli ykdysadyýet üçin agyr netijeleriň bardygyny aýtdy we iş berijileri kanuny borçlaryny ýerine ýetirmäge duýduryş berdi. Saýar hasaba alynmadyk iş bilen üpjünçiligiň gysga möhletde iş berijiler üçin girdejili bolup görünse-de, uzak möhletde çynlakaý maliýe we hukuk töwekgelçiliklerini döredýändigini belledi.

Resmi däl iş bilen üpjünçiligiň kesgitlemesi we täsirleri

Sosial Howpsuzlyk Hepdeliginiň çäginde beren beýanatynda Ismail Saýar hasaba alynmadyk iş bilen üpjünçilik işgärleriniň Sosial Howpsuzlyk Edarasy (SGK) habar berilmezliginde ýa-da iş günleriniň we aýlyk haklarynyň doly berilmezliginde ýüze çykýandygyny aýtdy. Saýar ätiýaçlandyryşsyz adamlary işe almagyň konstitusion hukuklaryň we işgärleriň hem-de iş berijileriň kanuny borjunyň bozulmagydygyny nygtady.

Saýar iş berijileriň ätiýaçlandyrylmadyk işgärleri işe almaga hukugynyň ýokdugyny we işgärleriň öz razylygy bilen hem ätiýaçlandyrmadan işlemek üçin ýüz tutmagynyň kanuny däldigini aýtdy. Pensiýa, dul aýal we ýetim pensiýalaryny alýanlaryň, şeýle hem sosial kömek alýanlaryň resmi däl işe ýüz tutup biljekdigini belläp, Saýar iş berijileriň şeýle ýüz tutmalaryň öňünde düzgünlerden boýun gaçyrmaly däldigini nygtady.

Ätiýaçlandyryşsyz işlemek sebäpli hukuklaryň ýitirilmegi

Saýar hasaba alynmadyk işçileriň pensiýa hukuklaryndan mahrum edilýändigini, işe ukyply bolmadyk ýagdaýynda maýyplyk pensiýalaryny alyp bilmeýändigini we ölüm ýagdaýynda maşgalalarynyň ekleýjisiniň pensiýalaryndan peýdalanyp bilmeýändigini aýtdy. Şeýle hem, ol işsizlik ätiýaçlandyrmasyndan peýdalanyp bilmeýän işçileriň saglygy goraýyş hyzmatlaryna elýeterlilikde kynçylyklara duçar bolup biljekdigini belledi.

Saýar resmi däl iş bilen üpjünçiligiň iş heläkçilikleri we hünär keselleri babatda hem töwekgelçilik döredýändigini nygtady. Ätiýaçlandyrylmadyk işçileriň kanuny gorag mehanizmlerinden mahrumdygyny aýtmak bilen, Saýar bu şahslaryň işden çykarylyş tölegi, bildiriş tölegi, ýyllyk rugsat, hepdelik dynç günleri we göwrelilik rugsaty ýaly esasy zähmet hukuklaryndan hem mahrum edilýändigini aýtdy.

Resmi däl iş bilen üpjünçiligiň ykdysady zyýanlary

Saýar Sosial Howpsuzlyk Guramasynyň (SGK) esasy çemeleşmesiniň jeza däl-de, ýol görkezijidigini we olaryň işewürligiň durnukly we howpsuz ösüşini goldamagy maksat edinýändigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, ol hasaba alynmadyk iş bilen üpjün etmegiň gysga möhletli gazanç ýaly görünse-de, işewürligi agyr maliýe we kanuny jezalara sezewar edip biljekdigini belledi. Ol anyklanmagyň ýokary administratiw jerimelere, töleg tölegleriniň ýatyrylmagyna we iş ýerinde bolan heläkçilikler ýagdaýynda çynlakaý kanuny jogapkärçiliklere getirip biljekdigini düşündirdi.

Resmi däl iş bilen üpjünçiligiň ýurduň ykdysadyýetine ýetirýän zyýanyny hem baha beren Saýar, bu ýagdaýyň adalatsyz bäsdeşlige getirýändigini, bazar deňagramlylygyny bozýandygyny we salgyt we töleg ýitgilerine getirýändigini aýtdy. Ol sosial howpsuzlyk ulgamyna zyýan ýetirilýändigini, girdeji deňsizliginiň ýüze çykýandygyny we ykdysady maglumatlaryň ygtybarlylygyna zeper ýetýändigini belledi.

Geljek üçin umumy jogapkärçilik çagyryşy

Netijede, Ismail Saýar hasaba alnan iş bilen üpjün etmegiň diňe bir kanuny borç däl, eýsem ýurduň geljegine uly maýa goýumdygyny nygtady. Sosial üpjünçilik hepdeliginde ähli taraplary umumy jogapkärçilik duýgusy bilen hereket etmäge çagyryp, Saýar iş berijileriň hasaba alynmadyk iş bilen üpjün etmegiň öňüni almak üçin kanuny borçlary berk berjaý etmelidigini aýtdy.