Siriýada täze okuw meýilnamasy: Osmanly we Türkiýä garşy beýannamalar okuw kitaplaryndan aýryldy

Siriýada Başar Assadyň administrasiýasy agdarylandan soň, 2025-2026-njy okuw ýyly üçin taýýarlanan täze okuw kitaplaryndan Türkiýe we Osman imperiýasyna garşy negatiw sözleriň aýrylandygy habar berildi. Bilim materiallaryny gözden geçirýän gurama IMPACT-se tarapyndan neşir edilen hasabatda öňki döwürlerde "basyp alyjy" hökmünde häsiýetlendirilen Osman imperiýasynyň täze okuw meýilnamasyna başgaça çemeleşilendigi aýdylýar.

Osmanly kyssasy Siriýanyň okuw kitaplarynda nähili üýtgedi?

Asad döwrüniň okuw meýilnamasyndaky 1916-1918-nji ýyllar aralygyndaky Arap gozgalaňyny "Beýik Arap gozgalaňy" diýip häsiýetlendirýän sözler täze neşirde ýok. Göz öňünde tutulýan waka täze kitaplarda "Hüseýin bin Alynyň gozgalaňy" diýlip kesgitlense-de, gozgalaňyň maksady "arap topraklaryny Osman imperiýasyndan aýyrmak" hökmünde täzelendi. Mundan başga-da, Birinji Jahan Urşy döwrüni beýan edýän bölümlerde "halky türkleriň süteminden halas etmek" sözleri "Osmanlylary sebitden çykarmak" sözleri bilen çalşyryldy.

Hatay kartalarynda haýsy täzelenmeler edildi?

Täze okuw meýilnamasynyň çäginde ýene bir görnükli üýtgeşme, geografiýa we taryh kitaplaryndaky kartalarda boldy. IMPACT-se hasabatyna görä, Hatay täzelenen okuw kitaplarynda Türkiýanyň çäginde görkezildi. Bu ädim Siriýanyň Hataý baradaky taryhy territorial talaplaryndan daşlaşýandygyny görkezýän alamat hasaplandy. Beýleki tarapdan, sentýabr aýynda gün tertibine gelen türk dilini saýlama kurslardan aýyrmak baradaky çekişmeler Daşary işler ministri Hakan Fidanyň 13-nji sentýabrda Damaskda geçiren duşuşyklary bilen aýdyň boldy we Siriýanyň resmileri türk dilini öwretmekde hiç hili problemanyň ýokdugyny aýtdylar.

Siriýadaky Başar Assadyň administrasiýasynyň tamamlanmagy bilen, 2025-2026-njy okuw ýyly üçin taýýarlanan okuw kitaplarynda düýpli üýtgeşmeler girizildi. IMPACT-se hasabatynda Türkiýä we Osman imperiýasyna garşy ulanylýan negatiw sözleriň aýrylandygy, Hataýyň Türkiýäniň çäginde görkezilendigi we sebitdäki ýurtlar baradaky gürrüňleriň täzeden düzülendigi aýan edildi.

Bilim meýilnamasyndaky bu täzelenmeler Siriýanyň Milli bilim ministrliginiň täze bilim syýasatlaryna laýyklykda düzüldi. Geçmişde ulanylan okuw meýilnamasynyň ornuny tutýan bu täze mazmun, sebitdäki diplomatik gatnaşyklaryň kadalaşmagy bilen bir hatarda taryhy wakalara täzeden garamak prosesini görkezýär. Degişli edaralar we bilim edaralary okuw meýilnamasyny durmuşa geçirmek we mazmuny täzelemek prosesine gözegçilik etmegini dowam etdirýärler.

Netije

Siriýadaky okuw meýilnamasynyň üýtgemegi, ýurduň täze administrasiýasynyň sebit gatnaşyklarynda has konstruktiw dil ulanmaga ýykgyn edýändigini görkezýär. Okuw kitaplarynda, esasanam Türkiýe bilen baglanyşykly taryhy we häzirki meseleler boýunça gepleşikleriň ýumşadylmagy, bilim pudagynda diplomatik kadalaşma gözleginiň beýany hökmünde kabul edilip bilner.

Hataýyň Türkiýanyň çäginde görkezilmegi we Osman imperiýasyna garşy "basyp alyjy" ýaly aýyplamalaryň aýrylmagy Siriýanyň Türkiýe bilen serhedini we taryhy düşünjesini täzeden kesgitlemek synanyşygyny görkezýär. Bu ýagdaýy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň geljegi üçin simwoliki ädim hasaplamak bolar.

Mümkin täsirler

Okuw meýilnamasyndaky bu üýtgeşmeleriň Siriýadaky täze nesliň Türkiýe we Osman taryhyna bolan garaýşyna oňyn täsir etmegine garaşylýar. Okuw kitaplarynda ideologiki gepleşikleriň azalmagy iki ýurduň halkynyň arasynda uzak möhletleýin sosial düşünjäniň gowulaşmagyna goşant goşup biler.

Mundan başga-da, bu ädimiň sebitdäki beýleki ýurtlar bilen gatnaşyklarynda şuňa meňzeş "taryhy täzeden serediş" prosesine sebäp bolup biljekdigini çaklamak mümkin. Siriýa sebitleýin syýasatynda has pragmatiki çemeleşmek, okuw materiallarynyň mazmunyny hasam üýtgedip biler we sebitdäki diplomatik dartgynlygy azaltmaga kömek edip biler.