Stambul sözüň doly manysynda gurluşyk meýdançasydyr: ýylda 10 müň bina ýykylýar we täzeden gurulýar

earthquakeer titremesi töwekgelçiliginiň iň güýçli duýulýan Stambul ullakan gurluşyk meýdançasyna öwrüldi. Türkiýedäki töwekgelçilikli binalaryň 48 göterimini eýeleýän şäherde her ýyl şäher özgerişleriniň çäginde takmynan 10 müň bina ýykylýar we täzeden gurulýar. Earthquer titremelerinden gorkmak we köne binalaryň amatsyz gurluşy sebäpli çaltlaşan bu proses şäherde müňlerçe işjeň gurluşyk meýdançalarynyň döredilmegine sebäp boldy. Stambulda takmynan 1,5 million töwekgelçilikli ýaşaýyş jaýyny çalt özgertmek maksat edinilse-de, bu binalaryň 600 müňüsiniň özbaşdak ýykylmak howpy howpuň derejesini görkezýär.

Halfarym bize islegiň artmagy we çalt öwrüliş kampaniýasy

Hökümet raýatlary howpsuz ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmek üçin durmuşa geçirilýän goldawlar şäheri özgertmek prosesine uly itergi berdi. Hususan-da, 2026-njy ýylyň ahyrynda gutarjak ýarysy bizde kampaniýasy hukuk eýeleriniň arzalaryny ep-esli çaltlaşdyrdy. Kampaniýanyň çäginde peýdalanýanlara her öýe 875 müň lira, 875 müň lira karzy we 125 müň lira goldaw goldawy berilýär. Şu güne çenli takmynan 370 müň garaşsyz bölümi öz içine alýan bu ägirt uly höweslendiriş bukjasy, ýykylmak we gurluşyk işleriniň Stambulyň hemme ýerinde üznüksiz dowam etmegini üpjün edýär. Türkiýäniň hemme ýerinde 2,7 milliondan gowrak garaşsyz bölümiň özgertme prosesi üstünlikli tamamlandy ýa-da şäher öwrülişigi 2012-nji ýylda başlaly bäri dowam edýär.

ýykmak pudagyndaky çykdajylar ýokarlandy: 5 kilo galyndy 1 litr dizel bilen deňdir

Binalary ýykmak prosesi diňe bir tehniki taýdan däl, eýsem ykdysady taýdan hem esasy pudaga öwrüldi. Geçen ýyllarda ýykyjy potratçylar 1 kilogram döwük üçin 1 litr dizel ýangyjyny satyn alyp bilýärdiler, indi çykdajylaryň köpelmegi sebäpli 5 kilogram galyndy diňe 1 litr dizel ýangyjynyň bahasyny ýapyp biler. Bu pudakda tejribeli atlaryň biri bolan Cevat Erol ýykmak üçin çykdajylar barada ajaýyp maglumatlary paýlaşdy. Erol, ortaça 12 kwartiradan ybarat adaty binany ýykmak we galyndylary aýyrmak işiniň takmynan 4-5 gün dowam edýändigini we bu işde takmynan 20 ýük maşynynyň galyndylarynyň öndürilýändigini aýtdy we "Diňe şunuň ýaly binanyň ýykylmagy bahasy 200 müň lira, harabalygy daşamak üçin 300 müň lira sarp edilýär" -diýdi. Gazuw-agtaryş meýdançalarynda zibil taşlamagyň töleginiň bir tonna 5 müň liradygy aýdylýar.

Täze Düzgünnama bilen daşky gurşaw we adam saglygy kepillendirilýär

gür ilatly Stambulda gözegçiliksiz ýykylmagynyň öňüni almak üçin Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministrligi barlaglary güýçlendirdi. Resmi gazetde çap edilenden soň güýje giren "Binalary ýykmak düzgüni" çäginde düýpli üýtgeşmeler girizildi. Täze düzgün bilen binanyň beýikligi 21.50 metrden gowrak we binanyň beýikligi 30.50 metrden gowrak bolan binalara "beýik bina" statusy berildi. Tehniki işgäri bellemegi talap edýän binanyň beýikligi 21,50 metrden 18,50 metre çenli azaldyldy. Mundan başga-da, partlaýjy serişdeleri ulanmak bilen ýykylanda ähli töwekgelçilik ssenarilerini modellemek we hasabat bermek hökmany boldy. Olykmak ygtyýarnamasynyň güýji möhleti 3 aýa çenli uzaldylyp bilner. Olykylyş wagtynda asbest aýyrmak, tozanyň döremeginiň öňüni almak üçin suwaryş ulgamlary, daşky gurşawyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin barlag we gorag janköýerleri ýaly çäreleri görmek talap edildi.

Anadoly Side Gurluşyk Potratçylary Assosiasiýasynyň (AYİDER) prezidenti Hakan Şişik bu meselä beren baha berişinde duýduryş berdi: "Binany birnäçe minutda ýykmak tehniki üstünlik bolup biler, ýöne hakyky üstünlik daşky gurşawa we adam saglygyna zyýan bermezden tamamlamakdyr. Durnuklylyk we howpsuzlyk hemişe ileri tutulýan ugur bolmaly"