Suwasty medeni miras, COP31-de howanyň üýtgemegi bilen ara alnyp maslahatlaşylar

Türkiýe tarapyndan gurnalan Antalýada geçiriljek Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly Konwensiýasynyň Taraplaryň 31-nji konferensiýasy kenarýaka we suwasty medeni mirasdaky howanyň üýtgemeginiň ýok edilmegini halkara gün tertibine getirer. Dos. Akdeniz uniwersitetiniň Şekillendiriş sungaty fakultetiniň medeni mirasy gorap saklamak we dikeltmek bölüminiň müdiri we gazuw-agtaryş bölüminiň müdiri. Doktor Hakan Öniz, soňky 20 ýylda geçirilen gözegçilikleriň, deňiz suwlarynda, gadymy portlarda we suw akabalarynda gämi heläkçiliginiň tupan, tornado we suw joşmalaryna uly zeper ýetendigini mälim etdi.

Medeni miras üçin taýýarlanan ýörite okuw

umentsadygärlikler we ýerler boýunça halkara geňeş (ICOMOS) Suwasty medeni miras komissiýasy howanyň üýtgemeginiň arheologiki gymmatlyklara ýetirýän zyýanly täsirlerini düşündirýän giňişleýin kitap taýýarlady. AXA-nyň goldawy bilen neşir edilen bu iş, COP31-de Liderler sammitiniň geçiriljek gök zolagynda karar berýänler bilen paýlaşylar. Şeýle hem, myhmanlar kitaba QR kod programmasy arkaly sanly görnüşde girip bilerler. Mundan başga-da, Azerbaýjan, Italiýa, Ispaniýa we Polşanyň hünärmenleriniň gatnaşmagynda Türk Medeniýet we Miras Gaznasynyň, uniwersitetiň we UNESKO üçin Türk Milli Komissiýasynyň goşantlary bilen ýörite sessiýa geçiriler.

Wizual sergiler we habarlylyk üçin çykyşlar

Maslahatyň çäginde geçiriljek gapdal çäreler, howanyň üýtgemeginiň Türkiýede, Gara deňizde we Gündogar Ortaýer deňzinde medeni mirasa edýän täsirini öwrenýän makalalary we wizual çykyşlary öz içine alar. Gämi heläkçiligi baradaky wideolar Antalýa howa menzilinde sanly panellerde görkezilse-de, 13-nji noýabrda içerki uçuş terminalynda suwasty medeni miras barada surat sergisi açylar. Hünärmenler COP31 sebitinde guruljak stendler arkaly arheologiki ýerleri goramak barada myhmanlara habar berer.

COP31 konferensiýasy howanyň üýtgemeginiň kenarýaka we suwasty arheologiki baýlyklara ylmy gözlegler arkaly dünýä derejesinde ýaramaz täsirlerini ara alyp maslahatlaşmagy maksat edinýär. Dos. Doktor Hakan Öniz we Dr. Jeýda Öztosun tarapyndan taýýarlanan akademiki okuwlardan başga-da, halkara hünärmenleriniň gatnaşmagynda geçiriljek sessiýalar medeni mirasy goramak üçin strategiki platforma döredýär.

Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasyna gatnaşyjylaryň gatnaşan bu konferensiýalary, daşky gurşaw syýasatlaryny kesgitlemek we medeni baýlyklary goramak maksady bilen halkara hyzmatdaşlygy dolandyrýar. Gatnaşanlar we gözlegçiler konferensiýa meýdanyndaky stendler we sanly çeşmeler arkaly hödürlenýän ylmy maglumatlara girip, howanyň üýtgemegine garşy göreş strategiýalary barada iň täze maglumatlary alyp bilerler.

Netije

Howanyň üýtgemegi diňe bir ekosistemalara däl, eýsem müňlerçe ýyl bäri dowam edip gelýän suwasty arheologiki mirasa-da howp salýar. Tebigy betbagtçylyklaryň köpelmeginiň, esasanam gadymy portlarda we ýalpak suwlarda gämi heläkçiliginiň öwezini dolup bolmajak fiziki zeper ýetirýändigi ylmy maglumatlar bilen subut edildi.

Bu ýagdaý, medeni mirasy goramak üçin işlenip düzülen syýasatlaryň howanyň üýtgemegine garşy göreş strategiýalary bilen birleşdirilmelidigini görkezýär. Ylmy gözlegleri karar berýänler bilen paýlaşmak, arheologiki ýadygärlikleri goramak üçin zerur bolan halkara gaznalaryny we gorag statuslaryny güýçlendirmekde möhüm ädim hasaplanýar.

Mümkin täsirler

COP31-de hödürlenjek çykyşlar, suwasty arheologiýa bilen gyzyklanýan edaralaryň we ştatlaryň arasynda habarlylygy ýokarlandyrar diýlip garaşylýar. Bu gözlegleriň, täze halkara taslamalarynyň we kenarýaka sebitlerinde arheologiki ýadygärlikleri goramak üçin gorap saklamak protokollarynyň işlenip düzülmegine ýol açmagy göz öňünde tutulýar.

Mundan başga-da, şeýle ylmy maglumatlary paýlaşmak ýerli dolandyryş edaralarynyň we syýahatçylyk pudagynyň kenarýaka gurluşlaryny goramakdaky duýgurlygyny ýokarlandyryp biler. Arheologiki mirasy goramak üçin bölünip berlen serişdeleri köpeltmek we has täsirli gözegçilik ulgamlaryny döretmek geljekdäki ýitgileriň öňüni almakda täsirli bolup biler.