Tährandan Waşingtona aýdyň jogap: Eýran ABŞ-nyň Hormuz bogazyny öz içine almaýan ýaraşyk şertnamasyny ret etdi

Eastakyn Gündogarda suwlar köşeşmegini dowam etdirýärkä, Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Eýran Yslam Respublikasynyň arasyndaky harby we diplomatik dartgynlykda täze perde açyldy. ABŞ-da ýerleşýän abraýly metbugat guramalarynyň biri bolan Nýu-Timesork Taýms (NYT) Waşington administrasiýasynyň Tährana beren gizlin ýaraşyk teklibiniň ret edilendigini ýazdy. Gazetiň Eýranyň we Yragyň ýokary derejeli resmilerine esaslanýan hasabatyna görä, bu teklip Tähranyň administrasiýasyna Yragyň premýer-ministri Ali Zaidiniň üsti bilen gowşuryldy, ýöne oňyn jogap bolmady.

Yragyň premýer-ministri Ali Zaýdiniň Tährandaky möhüm missiýasy

Diplomatik gatnaşyklar geçirmek üçin düýn Eýranyň paýtagty Tährana giden Yragyň premýer-ministri Ali Zaidi Sadabad köşgünde Eýranyň prezidenti Masud Pezeşkian tarapyndan resmi dabara bilen garşylandy. Iki lideriň baştutanlygynda geçirilen delegasiýalaryň arasynda geçirilen ýygnaklarda iki goňşy ýurduň arasynda dürli ugurlarda hyzmatdaşlygy göz öňünde tutýan şertnamalara we düşünişmek memorandumlaryna gol çekildi. Şeýle-de bolsa, bu resmi saparyň aňyrsynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň sebitdäki dartgynlygy azaltmaga gönükdirilen gizlin diplomatik ädimi bardy. Premýer-ministr Zaidi ABŞ tarapyndan seresaplylyk bilen taýýarlanan ýaraşyk şertnamasyny Eýranyň resmilerine gönüden-göni hödürledi.

Hormuz bogazy: Boýy wagtlaýyn şertnamalara ýapyk

NYT tarapyndan alnan maglumata görä, Eýran tarapy bu teklibi ara alyp maslahatlaşandan soň düýbünden ret edipdir. Eýran resmileri, global energiýa iberişiniň iň möhüm nokatlaryndan biri bolan Hormuz bogazynyň soňky ýagdaýyna anyk we hemişelik çözgüt getirmeýän haýsydyr bir "wagtlaýyn şertnama" bilen gyzyklanmaýandyklaryny aýtdylar. ABŞ tarapyndan taýýarlanan teklibiň mazmunynyň ähli jikme-jiklikleri henizem halk bilen paýlaşylmasa-da, Tähranyň strategiki taýdan möhüm Hormuz bogazynda eglişiksiz pozisiýasynyň bardygy aýdyň görünýär.

Sebit deňagramlylygy we özara ynam krizisi

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky bu soňky diplomatik aragatnaşyk sebitdäki harby işjeňligiň we özara howplaryň kölegesinde bolup geçdi. Hünärmenler Tähranyň wagtlaýyn çözgütleri däl-de, sanksiýalaryň ýatyrylmagy we Hormuz bogazynda özygtyýarly hukuklarynyň ykrar edilmegi ýaly hemişelik we hemmetaraplaýyn ylalaşyk gözleýändigini aýdýarlar. Yrak araçy rol oýnaýan bu etapda Waşingtonyň indiki ädiminiň nähili boljakdygy we sebitdäki harby güýçlerine nähili täsir etjekdigi bilesigelijilik meselesi bolup galýar.