Türkiýäniň energiýa özgerişinde ägirt ädim: Gurlan kuwwatyň ýokarlanmagynyň 88 göterimi täzelenýän çeşmelerden gelýär

Türkiye, energiýa sebedindäki içerki we täzelenip bilinýän çeşmeleriň paýyny artdyrmak nukdaýnazaryndan taryhy döwri başdan geçirýär. Energetika bazaryny düzgünleşdiriji edaranyň (EMRA) 2025-nji we 2026-njy ýylyň ýanwar-iýun döwürlerini öz içine alýan "Elektrik bazary pudagy hasabaty" boýunça geçirilen hasaplamalar, ýurduň arassa energiýa öwrülişigi baradaky kararyny açyk görkezýär. Ygtyýarly we ygtyýarnamasyz elektrik stansiýalaryny öz içine alýan Türkiýäniň umumy gurlan elektrik energiýasy 2025-nji ýylyň birinji ýarymynyň ahyrynda 119 müň 740 megawat derejesinde bolsa-da, 2026-njy ýylyň şol döwri 126 müň 113 megawat boldy.

Bu iki döwür deňeşdirilende, Türkiýanyň umumy elektrik energiýasynda 6 müň 373 megawat arassa kuwwat artdy. Greenaşyl energiýa maýa goýumlary bu ösüşiň iň uly paýyny aldy. Bu ýokarlanmanyň doly 5 müň 613 megawat täzelenýän energiýa çeşmelerinden alyndy. Şeýlelik bilen, dikeldilýän energiýanyň oturdylan kuwwaty 73 müň 195 megawatdan 78 müň 808 megawata çenli ýokarlanan bolsa, bu çeşmeleriň umumy gurlan kuwwatynyň paýy 61,1 göterimden 62,5 göterime ýetdi.

Gün we ýel energiýasy kuwwatynyň ýokarlanmagynyň lokomotiwine öwrüldi

Türkiye arassa energiýa pudagynda, esasanam ýel we gün energiýasy maýa goýumlary ösdürilýär. Ygtyýarly we ygtyýarnamasyz desgalaryň hemmesi goşulanda, gün energiýasy bilen gurlan kuwwat, geçen ýylda 3 müň 637 megawat arassa artandygyny görkezip, 23 müň 573 megawatdan 27 müň 210 megawata çenli ýokarlandy.

Şol döwürde ýel energiýasynyň oturdylan kuwwaty yzygiderli ýokarlanmagyny dowam etdirdi. Windeliň energiýa kuwwaty 13 müň 476 megawatdan 15 müň 281 megawata çenli ýokarlandy we takmynan 1805 megawat artdy. Gün we ýeldäki umumy kuwwatynyň 5 müň 442 megawat artmagy gaýtadan dikeldilýän energiýa pudagynyň ýyllyk ösüşiniň 97 göterimini emele getirýän bolsa-da, bu Türkiýäniň elektrik energiýasynyň oturdylan kuwwatynyň sap artmagynyň 85,4 göterimine deň boldy.

Gün energiýasyndaky bu uly böküş, Türkiye çeşmesine esaslanan gurlan güýç reýtingini hem üýtgetdi. Gün energiýasy Türkiye gidroelektrik stansiýalaryndan soň ikinji uly energiýa çeşmesine öwrüldi. 2026-njy ýylyň iýun aýynyň ahyryna Türkiye gidroelektrik oturdylan kuwwaty 32,3 gigawat , gün energiýasy 27.2 gigawat we ýel energiýasy kuwwaty 15.3 gigawat boldy. Beýleki arassa çeşmelerden biomassanyň oturdylan güýji 2.2 gigawatt , geotermiki energiýa bolsa 1.8 gigawatt -da hasaba alyndy. Gidroelektrik, ýel we günüň birleşdirilen güýji 74,8 gigawat -a ýetdi, bu umumy elektrik energiýasynyň 59 göterimini emele getirýär.

Arassa energiýanyň önümçilikdäki paýy 61,5 göterime çenli ýokarlandy

Gurlan kuwwatyň bu ägirt uly ösüşi elektrik energiýasynyň öndürilişinde we çeşmeleriň paýlanyşynda gönüden-göni öz beýanyny tapdy. Türkiýedäki ähli ygtyýarly we ygtyýarnamasyz desgalardan elektrik energiýasynyň umumy önümçiligi 2025-nji ýylyň birinji ýarymynda 171.3 terawatt sagady dan 2026-njy ýylyň şol döwri 174,8 terawatt sagady çenli ýokarlandy.

Gaýtadan dikeldilýän çeşmelerden elektrik öndürmek has ýitileşdi. Gidroelektrik, ýel, gün, biomassa we geotermiki desgalaryň umumy önümçiligi 2025-nji ýylyň birinji ýarymynda 81.3 terawatt sagady dan 2026-njy ýylyň birinji ýarymynda 107.5 terawatt sagady -a ýetdi. Bu täzelenýän çeşmelerden elektrik energiýasynyň öndürilişiniň geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 32,3 göterim ýokarlandygyny görkezýär. Şeýlelikde, arassa önümleriň umumy önümçilikdäki paýy 47,4 göterimden 61,5 göterime çenli ýokarlandy. Başgaça aýdylanda, 2026-njy ýylyň birinji ýarymynda Türkiýede öndürilen her 10 birlikden 6-dan gowragy ekologiýa taýdan arassa çeşmelerden alyndy.

Damlar we derýa elektrik stansiýalary gaýtadan dikeldilýän önümçiligiň bu rekord ýokarlanmagyna iň uly goşant goşdy. Gidroelektrik stansiýalarynyň önümçiligi, geçen ýylyň birinji ýarymynda 33,9 terawatt sagatdan takmynan 57 terawat sagadyna çenli ýagyşyň oňyn täsiri bilen 67,9 göterim ýokarlandy. Elektroenergetikanyň umumy elektrik önümçiligindäki paýy 32,6 göterim boldy. Windel energiýasyndan elektrik energiýasy 18,8 terawatt sagatdan 21,5 terawat sagadyna çenli ýokarlandy, 14,2 göterim ýokarlandy we umumy önümçiligiň 12,3 göterimi boldy. Gün energiýasyndan öndürilýän elektrik energiýasynyň umumy önümçiligi 17,6 terawatt sagatdan 18,3 terawat sagadyna ýetdi we umumy önümçiligiň 10,5 göterimini emele getirýär.

Ygtyýar berilmedik güýç serhetleri öňe sürýär: Arassa eksportda uly ösüş

Türkiýanyň energiýa öwrülişiginiň iň dinamiki ugurlaryndan biri bolan ygtyýarnamasyz elektrik önümçiligi ösmegini dowam etdirýär. Ygtyýar berilmedik elektrik energiýasy oturdylan kuwwat, esasanam üçekdäki gün taslamalary we senagat desgalarynyň özbaşdak sarp edilmegi bilen 2025-nji ýylyň iýun aýynda 25 müň 239 megawata ýetdi, 2025-nji ýylyň iýun aýynda 21 müň 947 megawat. Bir ýylda takmynan 3 müň 292 megawat artdy. Gün energiýasy 24 müň 399 megawat kuwwatynyň aglaba bölegini emele getirýän bolsa-da, ygtyýarnamasyz gurlan energiýadaky günüň paýy 96,7 göterim hasaplandy.

Ygtyýarnamasyz desgalaryň önümçilige goşan goşandy hem ýokarlanýar. Jemi ygtyýarnamasyz elektrik energiýasy 6 göterim ýokarlandy we 2025-nji ýylyň birinji ýarymynda 13,8 terawatt sagatdan 2026-njy ýylyň 14,6 terawat sagadyna çenli artdy. Önümçilikden soň artykmaç hökmünde sistema satylan ygtyýarnamasyz elektrik energiýasynyň mukdary 6,4 göterim ýokarlandy we takmynan 9,2 terawatt sagadyna ýetdi.

Arassa energiýa önümçiliginiň bu güýçli ösüşi Türkiýanyň elektrik energiýasynyň daşary söwda maglumatlarynda-da oňyn öz beýanyny tapdy. Elektrik eksporty bilen importyň arasyndaky oňyn tapawut 2025-nji ýylyň birinji ýarymynda 980 müň megawat sagat bolsa-da, 2026-njy ýylyň degişli döwründe 1 million 426 müň megawat sagady çenli ýokarlandy. Şeýlelik bilen, Türkiýanyň arassa elektrik eksporty geçen ýylyň birinji ýarymy bilen deňeşdirilende 45,5 göterim ýokarlandy we energiýa söwdasynda elini hasam güýçlendirdi.