Türkiýanyň deňizdäki ýel energiýasy başlangyjy: Strategiki ädimler

Mithat urdurdakul - Türkiye gaýtadan dikeldilýän energiýa strategiýalarynyň çäginde möhüm ädim ätýär we deňizdäki ýel elektrik stansiýalaryna maýa goýumlaryna ýüzlenýär. Saros aýlagynyň, Gökçeada, Bozcaada we Edremit kenarlarynda kesgitlenen dört sebit bu sebite maýa goýuljak dalaşgärleriň arasynda. Energiýanyň täzelenip bilýän çeşmeleri sebitleri (YEKA) ýaryşlary üçin spesifikasiýa prosesi hem başlandy. Bu nukdaýnazardan, 1 gigawat deňizdäki ýel birikdiriş kuwwatynyň ulanylyş hukugy 49 ýyl, elektrik stansiýalarynyň gurluşyk möhleti ygtyýarnama alnandan iň köp 3 ýyl hökmünde kesgitlenildi.

Bäsleşiklerde elektrik satyn almagyň bahasy 11 sent / kilowat sagat, esasy bahasy 7 sent / kilowat sagat diýlip yglan edildi. Mundan başga-da, elektrik stansiýasynyň maýa goýumlarynda lokalizasiýa derejesi 25 göterim bolmaly. Jemi 1000 megawat deňizdäki ýel elektrik stansiýasynyň birikdiriş kuwwaty üçin ýaryşlar geçiriler. Möhüm kompaniýalar bu maýa goýumlaryna tehnologiýa hyzmatdaşlary hökmünde gatnaşyp bilerler. Rugsatnama amallary tamamlanandan soň, Türkiýede ilkinji deňiz ýeli YEKA bäsleşiginiň senesi yglan ediler.

Strategiki sebitler we meýilleşdiriş

Deňizdäki ýel energiýasy taslamalary üçin intensiw işler alnyp barylýar. Hataýdan Gara deňze we Frakiýa çenli 19 sebit jikme-jik seljerildi. Gözlegiň çäginde goralýan ýerler, balyklaryň göçüp barýan ýollary we halkara deňiz transport koridorlary ýaly ölçegler göz öňünde tutuldy. Netijede, Saros aýlagy, Gökçeada, Bozcaada we Edremit deňiz sebitleri maýa goýumlary üçin dalaşgär sebitler hökmünde kesgitlenildi.

Şeýle taslamalar ýerüsti taslamalar bilen deňeşdirilende has gymmat bolsa-da, ýokary täsirli we üznüksiz ýel akymlary sebäpli has köp energiýa öndürýär. Türkiýäniň 2035-nji ýyla çenli kesgitlenen 5 gigawatlyk maýa goýum maksatnamasynyň umumy mukdary takmynan 15 milliard dollar hasaplanylsa-da, her ýylda 1 gigawat gurnamak üçin 2,5-3 milliard dollar serişde gerek bolar. Bu maýa goýumlary diňe bir energiýa önümçiligini däl, eýsem giň ykdysady ekosistemany hem döreder. Güýçli önümçilik infrastrukturasy we in engineeringenerçilik ukyby sebäpli Türkiýe sebit derejesinde enjamlar we hyzmatlar berýän merkeze öwrülip biler.

TÜREB-iň wise-prezidenti Ufuk amanamanyň sözlerine görä, Türkiýanyň deňizdäki ýel potensialynyň 75 gigawat boljakdygy çak edilýär. Ilkinji 1 gigawat kuwwat paýlanyşy geljekde has uly bazaryň başlangyjy bolar. Meýilleşdirilen meýilnama laýyklykda ilkinji elektrik stansiýalarynyň 2030-njy ýylda işe başlamagyna garaşylýar.

Bütindünýä bankynyň ssenarilerine görä, 2040-njy ýyla çenli 3,5 gigawatlyk gurnama 4 milliard dollar we 32 müň iş ýyly üçin ykdysady goşant goşmak mümkinçiligine eýe. 7 gigawatlyk ösüş ssenariýinde bu goşant 16 milliard dollara we 110 müň iş ýylyna ýetip biler. Bu ädimler, durnukly energiýa syýasatlarynyň çäginde ýurduň energiýa garaşsyzlygyny ýokarlandyrar we ykdysady ösüşe goşant goşar. Geljekdäki ösüşler bilen Türkiye bu ugurda has öňe gidip, sebitdäki energiýa merkezine öwrüler diýlip garaşylýar.