Türkiýanyň Ykdysadyýet we ösüş partiýasynyň 2024-nji ýyldaky jemleýji hasaby barada Konstitusiýa kazyýetiniň karary

Konstitusiýa kazyýeti 2026-njy ýylyň 26-njy martynda kabul edilen karar bilen Türkiýäniň Ykdysadyýet we ösüş partiýasynyň 2024-nji ýyldaky iň soňky hasap faýlyny gözden geçirdi. Derňewiň netijesinde partiýanyň maliýe hasabatlarynyň gözegçilik tertibinde saklanmandygy we girdeji-çykdajy balansynyň käbir guramalaryň hasaplarynda nol hökmünde görkezilendigi anyklandy. Kazyýet bu ýagdaýyň, Syýasy partiýalaryň 2820 belgili kanunynyň degişli düzgünlerine ters gelýändigini mälim etdi we partiýanyň işgärlerine garşy kazyýet işini açmak üçin Ankara Baş prokuraturasyna jenaýat şikaýatyny bermek barada biragyzdan karar berdi.

Syýasy partiýalaryň maliýe barlagy 1983-nji ýylyň 22-nji aprelindäki 2820 belgili Kanunyň we Konstitusiýa kazyýetiniň döredilmegi we kazyýet işleriniň 6216 belgili kanunynyň çäginde amala aşyrylýar. Bu amalda taraplaryň ähli girdejilerini we çykdajylaryny ýuridiki şahslaryň adyna ýazga almagy we kärende tölegi, elektrik, suw we kanselýariýa ýaly umumy administratiw çykdajylary aç-açan yglan etmegi kanuny borçdyr. Bu ýazgylar doly däl ýa-da tabşyrylmadyk bolsa, Konstitusiýa kazyýeti synagyň öňüni alýan çäreleriň çäginde baha berýär we degişli edaralara habar berýär.

Näme üýtgedi?

• Türkiýäniň Ykdysadyýet we ösüş partiýasynyň 2024-nji ýyldaky soňky hasaby, barlag geçirip bolmajakdygy sebäpli ret edildi.
• Girdejileriň we çykdajylaryň partiýa guramalarynyň hasaplarynda nol hökmünde görkezilmegi we baş edaranyň çykdajylaryny resminamalaşdyrmazlyk hasaba alynmadyk amallar hökmünde häsiýetlendirildi.
• Konstitusiýa kazyýeti, 2820 belgili kanunyň 111-nji maddasynyň birinji bölüminiň (c) kiçi bölümine laýyklykda Ankara Baş prokuraturasyna jenaýat işi açmak kararyna geldi.

Kime degişlidir?

Bu karar, Türkiýäniň Ykdysadyýet we ösüş partiýasynyň baş edaralaryna we welaýat guramalarynyň ýolbaşçylaryna, maliýe işgärlerine we syýasy partiýalaryň maliýe barlaglaryny amala aşyrýan degişli guramalara gönüden-göni degişlidir.

täsirlilik

Netijeli senesi tekstde görkezilmedi.

Netije

Syýasy partiýalaryň maliýe aç-açanlygy ýörelgesini berjaý etmegi, demokratik işlemegiň we kanunyň esasy talaplaryndan biridir. Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, taraplaryň "adaty durmuş akymy" hökmünde kesgitlenýän kärende tölegini we umumy administratiw çykdajylary resminamalaşdyrmagynyň hökmanydygyny görkezýär. Islendik hasaba alynmadyk çykdajylar tarapyň ýuridiki tarapyny kanuny töwekgelçiliklere sezewar edýär.

Mundan başga-da, partiýanyň ýolbaşçylarynyň talap edilýän maglumatlary bermezligi ýa-da audit prosesinde jogapkärçilikli buýruk bermezligi diňe bir maliýe düzgünsizligini däl, eýsem türme tussaglygyny we agyr jerimeleri hem öz içine alýan kanuny sanksiýa prosesine sebäp bolýar. Bu ýagdaý, syýasy partiýalaryň maliýe düzgün-nyzamyna has ünsli bolmalydygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Ankara Baş prokuraturasy tarapyndan başlanan derňew prosesi partiýa işgärlerine garşy azatlykdan mahrum etmek we agyr jerime salmak ýaly çynlakaý sanksiýalara sebäp bolup biler. Bu, sorag edilýän tarapyň işiniň geljegine kanuny çäklendirmeler döredip biler.

Şonuň ýaly-da, beýleki syýasy partiýalara maliýe gözegçiligini berjaý etmek üçin basyş edip biler. Gözegçilikden geçip bilmedik taraplaryň jemgyýetçilik ynamyna zeper ýetip biljekdigini we maliýe düzgün-nyzamy babatynda has berk içerki gözegçilik mehanizmlerini döretmäge borçlydygyny duýup biler.