Türkiye işçi synpy krizisde: Iň pes aýlygyň ýagdaýy

DİSK gözleg merkezi (DİSK-AR) tarapyndan çap edilen iň soňky hasabat Türkiýedäki işçi synpynyň barha artýan ykdysady kynçylyklaryny açýar. "Işçi synpy durmuş krizisi: Iň pes aýlyk, salgyt, pensiýa" ady bilen geçirilen bu gözleg, ýurduň girdejileriniň paýlanyşynda deňsizlikleri we ýaşaýyş çykdajylarynyň ýokarlanmagyny görkezýär. Türkiye kem-kemden "iň pes aýlyk alýan ýurda" öwrülýändigi mälim edildi.

Iň pes aýlyk açlyk liniýasynyň aşagyndadyr

DİSK-AR-yň maglumatlaryna görä, 2026-njy ýylda kesgitlenen iň pes aýlyk haky 28,075.50 TL diýlip yglan edildi, ýöne bu görkeziji ilkinji pursatdan başlap açlyk çäginden aşakda galdy. 2026-njy ýylyň maý aýyna çenli dört maşgala üçin açlyk çäkleri 34,808 TL boldy. Şeýlelik bilen, häzirki iň pes aýlyk talap edilýän derejeden 6,732 TL aşaklady. Gözleg, iň pes aýlyk hakynyň diňe 80,7 göterimini ýapyp biljekdigini ýüze çykardy. Garyplyk çyzygy iň pes aýlyk derejesinden dört esse ýokary bolup, 114,348 TL hökmünde kesgitlenýär. 1974-nji ýylda ýyllyk iň pes aýlyk adam başyna düşýän jemi içerki önümiň 80,6 göterimine deň bolsa-da, bu nyrh 2026-njy ýylda 45,7 göterime çenli azaldy. 1974-nji ýylda bu stawkany saklap bolýan bolsa, 2026-njy ýylda aýlyk iň pes aýlyk hakynyň 58,245 TL bolmalydygy hasaplanýar. Bu ýagdaý işgärleriň hal-ýagdaýynyň wagtyň geçmegi bilen azalýandygyny görkezýär. jikme-jik gözden geçirildi. Girdeji salgydynyň agramynyň köpüsiniň işgärlere degişlidigi mälim edildi. Girdeji salgydynyň pes mukdary we salgyt salmagyň ýokary derejesi işgärleriň kompaniýalara garşy has köp salgyt tölemegine sebäp bolýar.

Pensiýa çykanlaryň durmuş şertleri kynlaşýar

DİSK-AR pensiýalaryň hem çynlakaý pese gaçýandygyny aýdýar. Iň pes aýlyk derejesinden pes pensiýa, her üç pensiýa çykan adamyň ikisiniň gazanç etmek üçin soňraky ýaşlarda gaýtadan işlemelidigini görkezýär. Bu ýagdaý garry ilatyň ýaşaýyş şertlerini hasam kynlaşdyrýar.

DİSK-AR

Hasabatda teklip edilen çözgütleriň arasynda aşakdakylar bar: Iň pes aýlyk hakynyň kadalaşdyrylmagy we durmuş paýynyň goşulmagy, iň pes aýlyk hakynyň kesgitlenmegi we uly girdejileriň salgyt salynmagyny üpjün etmek. DİSK-AR häzirki ykdysady gurluşyň işgärlere edilýän basyşy ýokarlandyrýandygyny we berk gurluş düzgünleri kabul edilmedik halatynda girdejilerdäki deňsizligiň hasam çuňlaşjakdygyny duýdurýar. Edilmeli özgertmeler işgärleriň durmuş derejesini ýokarlandyryp, ýurduň ykdysady deňagramlylygyny üpjün edip biler. Girdejileriň deňsizligini aradan aýyrmak we işgärleriň hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmak diňe bir şahsyýetleriň däl, eýsem ýurduň hem ösmegine goşant goşar.