Türkiye mallaryň elýeterliligi artýarka, mallaryň importy kem-kemden azalýar

Soňky ýyllarda Türkiýedäki mallaryň sany yzygiderli ýokarlanýarka, mallaryň import kwotalary we hakyky import mukdary kem-kemden azalýar. Türk statistika institutynyň (TUIK) maglumatlaryna görä, 2023-nji ýyldan bäri mallaryň umumy sanynyň 7,4 göterim ýokarlanandygy hasaba alnan bolsa, öý haýwanlarynyň barlygynyň ýokarlanmagy importa bolan zerurlygy azaldy.

Maglumatlara görä, 2023-nji ýylda 16 million 583 müň, 2024-nji ýylda 16 million 986 müň we 2025-nji ýylda 17 million 709 müň hökmünde hasaba alyndy. Şeýlelik bilen, 2023-nji ýyldan bäri öý mallarynyň sanynda 1 million 200 müňden gowrak başlyk gazanyldy.

Import gözegçiligi we et we süýt edarasynyň roly

Öý haýwanlarynyň baýlygynyň ýokarlanmagy bilen bir hatarda import kwotalarynyň kem-kemden azalmagy boldy. Hususy sektora açyk bolan 2023 semiz mal importynda ýurda 686 müň 348 baş haýwan girizildi. 2024-nji ýylda yglan edilen Maldarçylyk ýol kartasynyň çäginde import amallary Et we süýt instituty (ESK) arkaly amala aşyrylyp başlandy. Bu döwürde kiçi öndürijiler 200 kelleli we 200 kelleden ýokary we aşaky kärhanalar üçin aýratyn kwotalary kesgitlemek bilen goraldy.

Içerki önümçilik maglumatlaryny göz öňünde tutup kesgitlenen import rugsatlary 2024-nji ýylda 600 müň kelleden 2025-nji ýylda 520 müň kellä we 2026-njy ýylda 500 müň kellä çenli azaldyldy. 24urda girýän semiz mallaryň sany 2024-nji ýylda 479 müň 803, 2025-nji ýylda 428 müň 569 baş bolsa, şu ýyl 15-nji sentýabrda 252 müň 24 baş boldy. Yearylyň ahyrynda importyň umumy mukdary takmynan 350 müň baş bolar diýlip garaşylýar.

2027 Maksatlar we öndürijä goldaw

Içerki bazaryň üpjünçilik howpsuzlygyny goramak maksady bilen, 2027-nji ýylda jemi 480 müň baş import rugsady meýilleşdirildi. Täze döwürde, import edilýän materiallaryň gönüden-göni öndürýän we maldarçylyk ekerançylygyna gönüden-göni öndürýän kärhanalara ýetmegini üpjün etmek üçin kiçi öndürijileri goraýan we maldarçylygy yzygiderli ösdürip ýetişdirýän kärhanalara ähmiýet berýän täze paýlaýyş modeli durmuşa geçiriler. Bu maglumatlar, importyň içerki önümçiligiň ornuny tutýan çeşme hökmünde däl-de, bazary deňleşdirmek üçin goşmaça gural hökmünde ulanylýandygyny görkezýär.

Öý öndürijilerinden semretmek materiallaryna bolan zerurlygy kanagatlandyrmak üçin ene haýwanlarynyň ätiýaçlygyny güýçlendirmek tagallalary hem güýçlendi. Bu ugurda amala aşyrylan "Oba bol maldarçylyk goldaw taslamasy" çäginde öndürijileriň göwreli et tohumly sygyrlara bolan islegi artdy. Geçen ýyl takmynan 50 müň kellesi bolan göwreli et tohumly sygyrlaryň üpjünçiligi 2026-njy ýylyň sentýabr aýyna çenli 130 müň kellä ýetdi. Bu ýylyň ahyryna çenli takmynan 200 müň kellä ýetmegine garaşylýar.