Türkiýeden Norwegiýa taryhy eksport rekordy: Hemişelik pik ilkinji 6 aýda ýetdi

Türkiye; Valueokary bahaly önümçiligi, çalt logistika artykmaçlyklary we ýokary ussatlyk hili bilen dünýä bazarlarynda paýyny artdyrmagyny dowam etdirýär. Türk eksportçylary ýygnagy (TİM) tarapyndan yglan edilen maglumatlar ýurduň daşary söwda görkezijileriniň güýçli ýokarlanandygyny görkezdi. 2024-nji ýylyň ilkinji 6 aýynda Türkiýanyň umumy eksporty geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 3,6 göterim ýokarlap, 136 milliard 58 million 739 müň dollara ýetdi. Bu umumy ýokary ösüş tendensiýasynda Norwegiýa bazarynda gazanylan taryhy üstünlik esasanam ünsi çekdi. Türkiýeden Norwegiýa eksport 615 million 992 müň dollar derejesine ýetdi we häzirki döwürde eksportyň iň ýokary rekordy hökmünde hasaba alyndy. Geçen ýylyň degişli döwründe 446 million 414 müň dollar bolan bu görkeziji 38 göterim güýçli ösüşi görkezýär.

Gämi we ýahta pudagy eksportyň lokomotiwine öwrüldi

Norwegiýanyň bazarynda ýylyň birinji ýarymynda gazanylan bu taryhy üstünligiň iň uly paýy, eksport mukdary 352 million 23 müň dollar bolan gämi, ýahta we hyzmatlar pudagy tarapyndan alyndy. Bu pudak degişlilikde; Ondan soň 91 million 984 müň dollar bilen awtoulag pudagy, 20 million 689 müň dollar bilen elektrik we elektronika pudagy, 19 million 739 müň dollarlyk polat senagaty we 18 million 200 müň dollar bilen suw hojalygy we haýwan önümleri bar. Gämi, ýahta we hyzmatlar pudagy eksportyň ösüşinde aýdyň liderligini saklady. Pudagyň Norwegiýa eksporty geçen ýylyň birinji ýarymy bilen deňeşdirilende 145 million 652 müň dollar artdy.

Bu tizlik 23 million 195 müň dollar artmak bilen awtoulag pudagy, 12 million 702 müň dollar artmak bilen suw hojalygy we haýwan önümleri, 4 million 275 müň dollar artan gara we reňkli metallar, hoz we önümler pudagy 2 million 595 müň dollar artdy. Şol döwürde demir we reňkli metallar Norwegiýa 13 million 842 müň dollar eksport etdi, hoz we önümler pudagy 6 million 846 müň dollar eksport etdi.

Iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşyklaryna 100 ýyl ynam

Daşary ykdysady gatnaşyklar geňeşi (DEİK) Türkiýe-Norwegiýa iş geňeşiniň başlygy Elçin Ibadow iki ýurduň arasyndaky söwda mukdarynyň 1 milliard 758 million dollara ýetendigini we balansyň Türkiýanyň daşary söwda profisitiniň 158 million dollar bolan peýdasyna öwrülendigini aýtdy. Ibadow: "Bu tablisadaky iň manyly görkeziji, daşary söwda profisitimizdir. Girdejisi has ýokary bolan we üpjün edijileri saýlamakda aşa saýlan bazara garşy artykmaçlygyň bolmagy, baha däl-de, hil bilen bäsleşýändigimiziň aýdyň subutnamasydyr."

Iki ýurduň söwdasynda tapawutlanýan dört möhüm elemente salgylanyp, Ibadow birinji elementiň hil we kärdigini, Norwegiýa eksportyň bolsa in engineeringenerçilik, dizaýn we tehnologiýany has köp öz içine alýandygyny aýtdy. Ikinji element, potensial barada aýdylanda bolsa, Norwegiýanyň 2024-nji ýylda 303,79 milliard dollar import edendigini we jemi içerki önümi 517 milliard dollar we adam başyna düşýän girdejisi 86,587 dollar bolan Europeewropada iň köp satyn alyş güýji bolan bazarlardan biridigini ýatlatdy. Üçünji element bolan maýa pudagynda Ibadow, Norwegiýanyň baýlyk gaznasynyň Türkiýede işleýän 79 kompaniýanyň paýyna 1 milliard 723 million dollar maýa goýandygyny aýtdy we bu ýagdaýyň täjirçilik görkezijilerinden has çuňňur ynamyň alamatydygyny aýtdy. Dördünji element, ýer barada aýdylanda bolsa, iki ýurduň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň şu ýyl 100-nji ýylyna girendigini we güýje girýän erkin söwda şertnamasynyň bu hyzmatdaşlygy goldaýandygyny aýtdy.

Türk gämi abatlaýyş kärhanalary Norwegiýanyň suwlarynda artykmaçlygyny artdyrýar

Elçin Ibadow Türkiýeniň Norwegiýa eksportynyň esasanam deňiz we gämi gurluşygy ugurlarynda jemlenendigini aýtdy. Norwegiýanyň daşary ýurt flotunyň sargyt kitabynda 143 gäminiň umumy bahasynyň 12 milliard dollardygyny mälim eden Ibadow, bu gämileriň 8-siniň türk gämi abatlaýyş kärhanalarynda gurlandygyny aýtdy. Ibadow: "Türk gämi abatlaýyş kärhanalary, Norwegiýanyň gämi eýeleriniň sargyt kitabynda Norwegiýanyň öz gämi abatlaýyş kärhanalary bilen deň mukdarda gämi gurýar. Mundan başga-da, bu san diňe halkara syýahat flotuny öz içine alýar, Norwegiýanyň içerki paromlary üçin Türkiýede amala aşyrylan taslamalar bu sandan aýrylýar. Şonuň üçin Türkiýäniň Norwegiýanyň deňizdäki hakyky yzy bu tablisadaky görkezişlerden has uludyr."

Ikinji güýçli sebitiň ýel energiýasy enjamydygyny bellän Ibadow, Türkiye ýel energiýasy enjamlaryny öndürmekde ösen infrastrukturasy bilen Norwegiýanyň täzelenip bilýän energiýa maýa goýujylary üçin strategiki hyzmatdaşdygyny aýtdy. Ibadow: "Gysgaça aýdylanda, Norwegiýa bizden in engineeringenerçilik satyn alýar. Bu eksport gatnaşyklarynyň iň amatly nokady, sebäbi bahanyň artykmaçlygy geçip bilýär we in engineeringenerçilik abraýy hemişelik".

Geljek üçin täze hyzmatdaşlyk mümkinçilikleri

Ösüş potensialy bolan iki ýurduň arasyndaky söwdanyň täze ugurlaryna degip geçip, Ibadow energiýa we gaýtadan dikeldilýän energiýa üpjünçilik zynjyrlarynyň ähmiýetine ünsi çekdi. Norwegiýanyň 2040-njy ýyla çenli 30 müň megawat deňiz ýel energiýasyny nyşana alýandygyny we 2026-njy ýylyň birinji ýarymynda uly ýel meýdanlaryny bölüp berjekdigini mälim eden Ibadow, Türkiýäniň bu zynjyryň hataryna goşulmaga taýýardygyny aýtdy.

Şeýle hem, Norwegiýada hasaba alnan täze ulaglaryň 95,9 göteriminiň doly elektrikdigini ýada saldy we türk awtoulag we elektrik-elektronika pudaklarynyň bu bazardan paý alyp biljekdigini aýtdy. Ahyrynda, Norwegiýanyň baýlyk gaznasynyň Türkiýedäki maliýe, saglyk, polat we tehnologiýa maýa goýumlary barada durup geçen Ibadow, 2025-nji ýylda syýahatçylyk pudagynda 212 müň norwegiýanyň Türkiýa baryp görjekdigini aýtdy we saglyk syýahatçylygy, in engineeringenerçilik geňeşi we şertnama ýaly pudaklaryň geljekde iň geljegi uly ugurlardygyny aýtdy.