Türkiýeden Norwegiýa taryhy eksport rekordy: Hemişelik ýokary dereje birinji ýarymda geçdi

Türkiýanyň dünýä söwda sahnasyna edýän täsiri artdygyça, Skandinawiýanyň iň güýçli ykdysadyýetlerinden biri bolan Norwegiýa bilen söwda gatnaşyklarynda taryhy çäkden geçdi. Türk Eksportçylary Assambleýasy (TİM) tarapyndan yglan edilen häzirki maglumatlar Norwegiýa eksportyň 2024-nji ýylyň birinji ýarymynda rekord goýandygyny mälim etdi. Yearylyň ilkinji 6 aýynda Türkiýanyň umumy eksporty geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 3,6 göterim ýokarlandy we Norwegiýa eksporty 992-nji ýylyň iň ýokary 6 milliony boldy. Bu görkeziji, geçen ýylyň degişli döwri hasaba alnan 446 million 414 müň dollarlyk eksport bilen deňeşdirilende 38 göterim uly ösüşi görkezýär.

Gämi we ýahta gurluşygynda türk goly: Deňiz pudagy eksportyň lokomotiwidir

Norwegiýa bazaryndaky bu taryhy üstünligiň aňyrsynda türk in engineeringenerçiliginiň we ussatlygynyň hilini görkezýän gämi, ýahta we hyzmatlar pudagy bar. Norwayylyň birinji ýarymynda Norwegiýa iň köp eksport eden pudak 352 million 23 müň dollar bilen gämi we ýahta senagaty boldy. Bu pudak, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende eksportyny 145 million 652 müň dollar artdyrmak arkaly bu ugurdaky liderligini güýçlendirdi. Gämi gurluşygynda 91 million 984 müň dollar , 20 million 689 müň dollar bilen elektrik we elektronika, 19 million 739 müň dollar polat we 18 million 200 müň dollar bilen suw hojalygy we haýwan önümleri pudagy yzarlandy. Mundan başga-da, demir we gara metallar pudagy 13 million 842 müň dollar eksport etdi, hoz we önümler pudagy bolsa 6 million 846 müň dollar eksport etdi. Awtoulag pudagy 23 million 195 müň dollar, suw hojalygy 12 million 702 müň dollar, gara we gara metallar pudagy 4 million 275 müň dollar we hoz pudagy Norwegiýa eksportyň artmagyna 2 million 595 müň dollar goşant goşdy.

Söwda balansy Türkiýäniň islegine öwrüldi: Hil bilen gelýän ynam

Iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşyklaryna baha bermek bilen, Daşary ykdysady gatnaşyklar geňeşi (DEİK) Türkiýe-Norwegiýa iş geňeşiniň başlygy Elçin Ibadow iki ýurduň arasyndaky söwda mukdarynyň 1 milliard 758 million dollar derejesine ýetendigini mälim etdi. Türkiye, Norwegiýa garşy 158 million dollar daşary söwda profisitiniň bardygyny belläp, bu ýagdaýyň bahasy däl-de, hil we in engineeringenerçilik bäsleşiginiň netijesidigini aýtdy. Norwegiýanyň 2024-nji ýylda 303,79 milliard dollar import edendigini, jemi içerki önüminiň 517 milliard dollar we adam başyna düşýän girdejisi 86 müň 587 dollar bolandygyny ýada salýan Ibadow, bu ýokary satyn alyş güýjüniň Türkiýe üçin ägirt uly ösüş potensialynyň bardygyny aýtdy. Şeýle hem, Norwegiýanyň baýlyk gaznasynyň Türkiýedäki 79 kompaniýanyň paýyna 1 milliard 723 million dollar maýa goýmagy iki ýurduň arasyndaky ynamyň çuňňur baglanyşygyny alamatlandyrýandygyny aýtdy.

Deňizden gaýtadan dikeldilýän energiýa çenli uzalýan strategiki hyzmatdaşlyk

Türkiye bilen Norwegiýanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň 100 ýyllygy bellenilse-de, iki ýurduň arasyndaky erkin söwda şertnamasy söwda gatnaşyklarynyň kanuny esaslaryny güýçlendirýär. Elçin Ibadow, türk gämi abatlaýyş kärhanalarynyň Norwegiýanyň deňiz pudagynda ähmiýeti barada durup geçip, Norwegiýanyň daşary ýurt syýahat flotunyň 12 milliard dollarlyk 143 gäminiň sargyt kitabynda 8 gäminiň Türkiýede gurlandygyny aýtdy. Bu üstünligiň diňe halkara syýahat floty bilen çäklenmeýändigini, içerki parom taslamalarynyň hem bu sanlardan has köp mukdarda bardygyny aýtdy. Beýleki tarapdan, gaýtadan dikeldilýän energiýa pudagynda-da uly mümkinçilikler bar. Türkiye, ulanmaga berlen goşmaça kuwwaty 2 müň 142 megawat bolan Europeewropada ýel energiýasy boýunça ikinji ýerde durýar. Türk öndürijileri, Norwegiýanyň 2040-njy ýyla çenli meýilleşdirýän 30 müň megawatt deňiz ýel energiýasy taslamalarynda möhüm üpjünçi kandidaty hökmünde tapawutlanýar. Mundan başga-da, 2025-nji ýylda Norwegiýada hasaba alnan täze ulaglaryň 95,9 göteriminiň doly elektrik boljakdygy türk awtoulag we elektronika pudaklary üçin täze gapylar açýar. Netijede, 2025-nji ýylda Türkiýe 212 müň norwegiýaly syýahatçy baryp, syýahatçylyk, saglygy goraýyş we potratçylyk pudaklary geljegiň hyzmatdaşlygynyň iň geljegi uly ugurlaryndan biridir.