Ucadro kadalaşdyryjy edara, learadro materiallaryny sanamak we gözegçilik maksatnamasynyň mazmunyny kesgitledi

learadro Düzgünleşdiriji Guramasy (NDK) 2026-njy ýylyň 15-nji oktýabryndaky Geňeşiň karary we 2026-44 / 1 belgili ýadro desgalarynyň ygtyýarlandyryş işlerinde edara tabşyrylmaly "learadro desgalaryny sanamak we gözegçilik maksatnamasynyň mazmuny" kesgitledi. Resmi gazetde 2026-njy ýylyň 21-nji oktýabrynda çap edilen karar Prezidentiň learadro düzgünleşdiriji guramanyň guramasy we borçlary baradaky 95-nji kararyndaky degişli maddalara esaslanyp güýje girdi.

Programmanyň mazmuny we esasy bölekleri haýsylar?

learadro Düzgünleşdiriji Guramasy tarapyndan kesgitlenen programma mazmuny, 2023-nji ýylyň 17-nji martyndaky learadro desgalaryna ygtyýarnamalar düzgünnamasynyň çäginde ygtyýarly adamlar tarapyndan taýýarlanjak resminamalaryň standartlaryny düzýär. Maksatnama; Bu desganyň guramaçylyk gurluşy, ýadro materiallaryny deňleşdirýän ýerleriň kesgitlemesi, fiziki inwentarlary kabul etmegiň proseduralary, ölçeg usullary, geçiriş amallary we adatdan daşary ýagdaýlara garşy görüljek çäreler barada jikme-jiklikler berilýär.

Gözegçilik we hasabat amallary nähili işlär?

nuclearadro desgalarynda ýadro kepillendiriş barlaglary we Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň (IAEA) goşmaça giriş çärelerine taýýarlyk işleri bu täze maksatnamanyň çäginde geçiriler. Ygtyýarly adamlar, ýadro materiallaryna gözegçilik etmek maksady bilen kamera we möhür ulgamlaryny, içerki gözegçilik mehanizmlerini we Goşmaça teswirnama habarnamalaryny ýadro gözegçilik gullugyna tabşyrmalydy.

learadro Düzgünleşdiriji Guramasynyň 2026-njy ýylyň 15-nji oktýabrynda kabul eden karary, ýadro desgalarynyň işleýşi we ygtyýarnamasy wagtynda berjaý edilmeli ýadro materiallaryny sanamak we gözegçilik standartlary aýdyňlaşdyryldy. Bu düzgün, desgalaryň ýadro materiallarynyň sanawlaryny aç-açan we ygtybarly dolandyrmagyny üpjün etmek üçin guramaçylyk jogapkärçiliginden tehniki ölçeg usullaryna çenli giň gerimi öz içine alýar.

Göz öňünde tutulýan maksatnama 2022-nji ýylyň 19-njy noýabryndaky learadro üpjünçiligi düzgünnamasyna laýyklykda durmuşa geçiriler we desganyň işgärleriniň bu programmany täzeläp, zerur okuw çärelerini geçirmegine garaşylýar. Degişli desgalar kesgitlenen amallara laýyklykda ýadro material hereketleri bilen baglanyşykly ähli ýazgylary we hasabatlary learadro kadalaşdyryjy edarasyna ibermäge borçly.

Netije

learadro Düzgünleşdiriji Guramasynyň bu karary, Türkiýedäki ýadro desgalarynyň halkara ýadro kepillendiriş standartlaryna laýyklygyny ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Programmanyň mazmunyny düşündirmek, desgalaryň ygtyýarnama amallarynda ýüze çykyp biljek näbellilikleri azaltmak arkaly gözegçilik barlagyny güýçlendirýär.

Institusional jogapkärçiligi we tehniki proseduralary kesgitlemek, ýadro materiallarynyň howpsuzlygyny üpjün etmekde we ýitgileriň ýa-da bidüzgünçilikleriň töwekgelçiligini azaltmakda möhüm administratiw ädim hasaplanýar.

Mümkin täsirler

Bu düzgün, ýadro desgalarynyň operatorlaryndan içerki gözegçilik we hasabat işlerinde has tertipli gurluşy talap edip biler. Hususan-da, ýerdäki ýadro kepillendiriş guramalarynyň işgärlerini taýýarlamak we aragatnaşyk proseslerini kesgitlenen täze ülňülere laýyklykda üýtgedip gurmagyna garaşylýar.

Bu programmanyň çäginde desgalar tarapyndan saklanýan ýazgylar we Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň gözlegleri wagtynda ulanylýan usullar, Türkiýäniň ýadro energiýasy pudagynda aç-açanlygyna we howpsuzlyk ýazgylaryna oňyn täsir edip biler.