Yemenemende ot açyşlygyň bes edilmegi: Hutileriň sebitleýin howplary we dawa-jenjel giňelýär

2014-nji ýylda paýtagt Sananyň Eýran tarapyndan goldanýan hutiler tarapyndan ele geçirilmegi bilen başlanan Yemenemendäki raýat urşy ýurdy çuňňur gumanitar krizise çekdi. Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) ýolbaşçylygyndaky diplomatik tagallalaryň netijesinde 2022-nji ýylyň aprelinde gazanylan ýaraşyk, uzak wagtdan soň konfliktleri iň pes derejä çykardy. Şeýle-de bolsa, bu näzik parahatçylyk döwri 13-nji iýulda Eýranyň uçary Huti tarapyndan dolandyrylýan Sanaa halkara howa menziline gonmaga synanyşanda ýene-de güýçli çaknyşyklara ýol açdy. Landemen hökümetiniň bu gonmagynyň öňüni almak üçin howa menziliniň uçuş-gonuş zolagyna eden hüjümi sebitdäki harby deňagramlylygy sarsdyran täze döwri döretdi.

Sanaa howa menziliniň krizisinden Gyzyl deňizdäki deňiz gabawyna çenli

Howa menzilindäki krizisden soň, Hutiler Riýad administrasiýasyna gönüden-göni ar alyş işine başlady we bu hüjümde Saud Arabystanyny günäkärledi. Saud Arabystanynyň günorta serhedinde ýerleşýän Abha howa menzili ballistik raketalar we uçarmansyz howa ulaglary (UAV) bilen hutiler tarapyndan nyşana alyndy. Dartgynlylygy sebit suwlaryna ýetirmek maksady bilen Hutiler, Gyzyl deňzindäki Saud Arabystany bilen baglanyşykly ähli gämileri we 20-nji iýulda strategiki Babulmandeb bogazyny öz içine alýan "deňiz gabawyny" yglan edendiklerini habar berdiler.

Bu karardan derrew Gyzyl deňizde ýüzýän Saud Arabystanyna degişli söwda gämilerine hüjümler çaltlaşdy. Hutileriň harby metbugat sekretary yaahýa Seri şu wagta çenli sorag edilýän suwlarda Saud Arabystanyna degişli jemi 9 gämini urandygyny habar berdi. Saud Arabystanynyň nebit desgalaryna we portlaryna hüjüm edilmegini dowam etdirýän Hussiler soňky döwürde Yemenemeniň Gyzyl deňiz kenaryndaky port desgalaryna harby basyşyny artdyrdylar. Bu ýagdaý sebiti ulanýan beýleki daşary ýurt söwda gämilerine howpsuzlyk howplaryna sezewar boldy. Bu hüjümlere jogap hökmünde Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky Arap koalisiýasy Yemenemeniň günbataryndaky Hudaýda welaýatynda Huti harby nokatlaryny nyşana alandygyny mälim etdi, ýöne möhüm ähmiýete eýe bolan Hudaýda porty bu amallardan aýryldy.

Nebite baý Marib we strategiki portlar nyşana alynýar

Saud Arabystany bilen serhet we deňiz dartgynlygyndan soň hutiler içerki fronta ünsi jemlediler we Yemenemeniň kanuny hökümeti bilen baglanyşykly güýçleri gönüden-göni nyşana aldylar. 6-njy awgustda demirgazyk-günbatarda Marib welaýatynda we ýurduň gündogaryndaky Hadramawt welaýatynda ýerleşýän harby sebitler hutiler tarapyndan ballistik raketa we uçarmansyz howa hüjümlerine sezewar edildi. Hussiler bu uly göwrümli hüjümleri Saud Arabystanynyň olara garşy uly harby güýç taýýarlaýandygyny öňe sürüp, akladylar.

Strategiki taýdan möhüm ýerde ýerleşýän Marib, baý nebit gorlaryndan başga-da, raýat urşy sebäpli göçürilen takmynan 2 million raýat bosgunyny kabul edýär. Strategiki we ynsanperwer ähmiýeti sebäpli geçmişde birnäçe gezek güýçli hüjümleriň mekany bolan şäher her gezek hökümet güýçleriniň garşylygy bilen goralýardy we Hutiler agyr ýitgiler bilen yza çekilmeli boldular. Iň soňky hüjümler bilen, 2022-nji ýylda atyşygyň bes edilmegi bilen baglanyşykly asudalyk düýbünden ýok boldy.

Dawa-jenjeliň gerimi giňelýär: Sebit urşunyň töwekgelçiligi

Hüjüm tolkunyny giňeltmek bilen, 9-njy awgustda ýekşenbe güni ballistik raketalar bilen strategiki Al-Muha portuny we Taiz welaýatynyň etrap merkezini nyşana aldy. Bu hüjümiň Saud Arabystanynyň günbatar kenarýaka harby hereketine jogap bolandygyny öňe sürüp, Yemenemeniň söwda gämisine 11-nji awgustda raketalar bilen hüjüm etdi. Hussileriň uçarmansyz howa hüjümleri.

Häzirki meýdan maglumatlaryna görä, hutiler; Marib, Taiz, Dali we Şbwa welaýatlarynda hökümet güýçlerine garşy köp frontly hüjümlerini dowam etdirýär. Attackemen goşuny bu hüjümleriň öňüni almak üçin goranyş pozisiýasyny saklaýar. Syýasy we harby hünärmenler hutileriň bu hereketleri bilen konflikt meýdanyny hasam giňeltmegi maksat edinýändigini aýdýarlar. Analitikleriň pikiriçe, Eýran tarapyndan goldanýan Hutiler tarapyndan dartgynlylygyň ýokarlanmagynyň esasy maksady, ABŞ, Ysraýyl we Eýranyň arasyndaky sebitleýin güýç göreşini Yemenemene we Gyzyl deňiz liniýasyna ýaýratmak arkaly global krizise öwürmek. 2015-nji ýylyň mart aýyndan bäri Yemenemen hökümetini goldaýan Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň paýtagty Sanany 2014-nji ýylyň sentýabr aýyndan bäri eýelän Hussilere garşy alyp barýan göreşi sebitdäki durnuksyzlygy çuňlaşdyrmagyny dowam etdirýär.