Ylmy dünýä Marmara ýer titremesine garaşmak bilen ikä bölündi: Töwekgelçilik azalýarmy ýa-da gapyda uly howpmy?
Marmarada garaşylýan uly ýer titremesi bilen baglanyşykly hünärmenlerden dürli derňewler geçirildi. Näsazlyklary gulplamak ýagdaýy ara alnyp maslahatlaşylýarka, Stambulyň gurluşyk fondy üns merkezinde.
Marmara deňzinde seýsmiki işjeňlik we uly ýer titremeleriň döremek howpy ýer alymlarynyň arasynda täze çekişmä gapy açdy. Geologiýa inereneri Prof. Doktor Osman Bektaş gatnaşan telewizion programmasynda düýpli çykyş etdi we Esasy Marmara ýalňyşlygynyň monolit we birmeňzeş gulpy görkezmeýändigini öňe sürdi. Bektaş, esasanam Günbatar we Merkezi Marmaradaky näsazlyk liniýalarynyň energiýany ýitirýändigini we bu sebitde 7 ýa-da ondanam uly ýer titremesiniň bolup biljekdigini kem-kemden gowşaýandygyny öňe sürdi.
Bektas, näsazlygyň 125 kilometre çenli bir çyzyk hökmünde uzalmaýandygyny we bölek-bölek döwük gurluşynyň birmeňzeş gulplanmagynyň öňüni alýandygyny aýtdy. Meşhur geolog, bu ýagdaýyň her sebitde deň derejede ýer titremesiniň energiýasynyň toplanmagynyň öňüni alýandygyny belläp, halkara ylmy jemgyýetçiliginiň ylalaşan täze suratyna ünsi çekdi. Günbatar we Merkezi Marmarada toplanan stresiň peselmeginiň bolup biljek ýer titremesiniň güýjüni peseldjekdigini mälim eden Bektaş: "Uly ýer titremesiniň ähtimallygynyň düýbünden ýok bolandygyny aýdyp bilmeris, ýöne bu mümkinçiligiň gaty gowşandygyny aýdyp bileris"
"earthquakeer titremesiniň ululygy 7,6-a ýetip biler"
Beýleki tarapdan, Ylymlar akademiýasynyň agzasy Earther alymy Prof. Doktor Naci Görür ýakyn wagtda Marmarada 7-den gowrak ululykda ýer titremesiniň garaşylýandygyny gaýtalady. Aýratynam Adalar we Kumburgaz ýalňyş setirlerine ünsi jemläp, Görür bu iki ýalňyşlygyň özbaşdak ýa-da yzygiderli ýarylyp biljekdigini çaklaýar. Uzynlygy 45 kilometre barabar Adalar ýalňyşlygy öz-özünden döwülse, 6 toparda ýer titremesini döredip biljekdigini, 65 kilometr uzynlygyndaky Kumburgaz ýalňyşlygy döwülse, ýer titremesiniň ululygynyň 7.2-e ýetip biljekdigini mälim etdi. Görür, iki kemçilik segmenti bir wagtyň özünde ýarylsa, betbagtçylygyň ululygynyň 7,6 ululyga ýetip biljekdigini duýdurdy.
Taryhy prosese we taýýarlyga ünsi
Ylym akademiýasynyň agzasy Prof. Doktor Okan Tüysüz, 1999-njy ýylyň 17-nji awgustynda bolan ýer titremesinden bäri sebitdäki seýsmiki töwekgelçiligiň iň ýokary derejededigini ýatlatdy. Siliwri bilen Izmit aýlagynyň girelgesiniň arasyndaky aralyk bölekleriniň ýarylmagynyň gutulgysyzdygyny öňe sürýän Tüysüz, garaşylýan ýer titremesiniň 7,2-7,3 ball boljakdygyny çaklaýar. Bu ýarylmagyň tutuş Marmara sebitini sarsdyrjakdygyny mälim eden Tüysüz, esasy ünsüň ýer titremesiniň wagty däl-de, eýsem taýýarlyk işidigini aýtdy. Wizantiýa, Osman we Respublikan döwürlerinde Marmara sebitinde weýrançylykly ýer titremeleriň bolandygyny bellän Tüysüz, häzirki ilat we senagat dykyzlygy sebäpli bolup biljek betbagtçylygyň bahasynyň has agyr boljakdygyny aýtdy.
Stambulyň gurluşyk fondy duýduryşy ýokarlandyrýar: 19 müň bina howp astyndadyr
earthquakeer titremesi barada çekişmeler dowam edýärkä, Stambul Metropoliten häkimligi (IMM) tarapyndan geçirilen “Çalt skaner” barlaglary megasiýanyň gurluş töwekgelçilik kartasyny ýüze çykardy. 2020-nji ýylyň iýulyndan 2026-njy ýylyň iýuly aralygynda berlen arzalaryň çäginde gözden geçirilen 40 müň binanyň ýarysy diýen ýaly ýokary töwekgelçilik toparyndadygy kesgitlenildi. Derňewiň netijelerine görä, binalaryň 10 müň 432-si ýokary töwekgelçilik (D synpy) we 8 müň 368-si gaty ýokary töwekgelçilik (E synp). Adatdan daşary ýagdaýlaryň çäginde kesgitlenen 2330 ýokary töwekgelçilikli binanyň ýykylmagy tamamlanan wagtynda 612 bina üçin kazyýet işi gozgaldy. Etrap esasynda geçirilen seljermelerde iň ýokary töwekgelçilik derejesi Awçylarda 19.07 göterim bilen ýüze çykaryldy. “Awcılar” 14,59 göterim bilen “Zeytinburnu”, 8,34 göterim bilen “Bağcılar” boldy.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!