Ysraýyl mugallymy Menakem Ben Şaharyň gödek sözleri: Hatda 5 ýaşly çagalaryňam ýaşamaga hukugy ýok

Ekstremist ýewreý göçüp gelenleriň we dini ýolbaşçylaryň Palestina basyp alan ýerlerinde sebitiň halkyna garşy zorluk we ýigrenji sözleri günsaýyn artýar. Netijede, Ysraýylyň mugallymy Menaçem Ben Şaharyň basyp alnan Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky palestinaly parahat ilata garşy aýdan sözleri dünýä jemgyýetçiliginde uly gahar-gazap döretdi. Palestinalylaryň sebitden doly kowulmalydygyny öňe süren Ben Şahar, adamkärçiliksiz sözlerinde çagalary hem ulandy.

Jewishewreýleriň özygtyýarlylygyny kabul etmeýänlere sürgün howpy

Katarda ýerleşýän “Al Jazeera” telewideniýesiniň ýekşenbe güni ýaýlyma beren wideosy, dünýäde uly täsir galdyrdy, mugallym Menaçem Ben Şaharyň töweregindäki bir topara ýüzlenen pursatlaryny görkezdi. "Ysraýyl topragy" diýlip atlandyrylýan ýurtlarda hiç bir ýewreý däl jemgyýetiň milli ýa-da özygtyýarly hukugynyň bolup bilmejekdigini öňe süren Ben Şahar, sebitdäki palestinalylaryň bardygyny aç-açan nyşana aldy. Mugallym kemsidiji sözler aýdyp, "Jewishewreýleriň özygtyýarlylygyny kabul etmeýänler derrew sebiti terk etmeli" diýip etnik arassalamaga çagyrdy. Arap ilatynyň sebitde bolmagyna çydap bilmejekdiklerini mälim eden ruhany, ýewreýleriň agalygyna boýun egmedik ähli palestinalylaryň Iordan derýasynyň günbatar kenaryndan sürgün edilmegini isledi.

Hatda 5 ýaşly çagalary 'duşman' diýip yglan etdi

Mugallym Menakem Ben Şaharyň ýigrenji sözleriniň iň gorkunç we ýürege düşýän tarapy, goragsyz çagalara aýdan sözleri. Al Jazeera Iňlis tarapyndan berlen jikme-jikliklere görä, ekstremist ruhany hatda ene-atasy "duşman" hasaplanýan 5 ýaşly çaganyň hem ýaşamaga hukugynyň ýokdugyny öňe sürdi. Çagalaryň we çagalaryň ýaşamak hukugyny kanunlaşdyrmaga synanyşýan bu wagşy sözler, basyp alyjy mentalitetiň ýeten howply ölçegini ýene bir gezek açdy.

Bu gödek sözler Ben Şaharyň ilkinji wakasy däl. Ysraýyl metbugatynda arhiw ýazgylaryna görä, radikal garaýyşlary bilen tanalýan ruhany 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda ekstremistik ideýalary ýaýratmakda, zorlugy höweslendirmekde we palestinalylara garşy terrorçylyk hereketlerini öjükdirmekde güman edilip tussag edilipdi we sorag edilipdi. Ben Şahar ozal Palestinanyň Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky Huwwara şäherini doly ýok etmegi talap edip, uly seslenme döretdi.

Halkara hukugy we ICJ kararlary näme diýýär?

Ysraýyl tarapyndan Palestina topraklarynda, esasanam basyp alnan Günbatar Şeriýada we Gündogar Iýerusalimde gurlan ähli ýewreý ilatly nokatlary halkara hukugynyň çäginde düýbünden bikanun hasaplanýar. Köp halkara guramalary, esasanam Birleşen Milletler Guramasy, bu ilatly nokatlaryň Genevaenewa konwensiýasyny bozýandygyny nygtaýarlar.

Netijede, dünýä hukugynyň iň ýokary organy bolan Halkara Kazyýeti (ICJ) 2024-nji ýylyň iýulynda Ysraýylyň Palestina territoriýasynda basyp alynmagynyň we bolmagynyň düýbünden bikanundygyny yglan eden taryhy maslahat beriş pikirinde karar berdi. Gaagadaky kazyýet Tel Awiw administrasiýasynyň bu ýurtlardaky bikanun barlygyny "gysga wagtda" bes etmelidigini we basyp alyşlygy bes etmelidigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, halkara jemgyýetçiliginiň ähli çagyryşlaryna we kanuny kararlaryna garamazdan sebitdäki palestinaly halky nyşana alýan radikal elementleriň yzygiderli basyşy we howplary artýar.