Ysraýylyň premýer-ministri Netanýahu Eýranda reimeimiň üýtgemegine we Hormuz bogazynda kabel howpuna çagyrýar

Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Ysraýyl Goranmak Güýçleriniň (IDF) ofiserleri gutardyş dabarasynda eden çykyşynda Eýranyň administrasiýasyny öz ýurdy üçin "howp abanýan" diýip häsiýetlendirdi we re regimeimiň agdarylmalydygyny aýtdy. Çarşenbe güni gije geçirilen dabarada Netanýahu Ysraýyl goşunyna, Mossada we beýleki howpsuzlyk bölümlerine Eýranyň ýadro hereketlerine garşy zerur görkezmeleri berendigini habar berdi. Şol döwürde Eýranyň Ynkylap goragçylary goşunynyň metbugat sekretary general Huseýin Mohebbi Hormuz bogazyndan geçýän suwasty gämi aragatnaşyk kabelleriniň "kanuny täze nyşanalaryň" arasynda seredilip bilinjekdigini habar berdi.

Netanýahu Eýrandaky reimeimi agdarmak maksadyny nädip yglan etdi?

Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Eýranyň dini lideri Ali Hameneýiniň ýadro ýaragyny öndürmek boýunça tagallalaryny dowam etdirýändigini öňe sürdi we bu howpy ýok etmek üçin häzirki administrasiýany üýtgetmelidigini öňe sürdi. Netanýahu "Şonuň üçin bu howpy doly ýok etmegiň ýeke-täk ýoly bar: Eýranda re regimeimi agdarmak" -diýdi. Premýer-ministr bu maksada ýetmek üçin IDF, Mossad we degişli howpsuzlyk edaralaryna göni görkezmeler berendigini aýtdy.

Näme üçin Eýran Hormuz bogazynda aragatnaşyk liniýalaryny nyşana aldy?

Eýranyň Ynkylap goragçylary goşunynyň metbugat sekretary general Huseýn Mohebbi ABŞ bilen bolan dartgynlygyň täze tapgyra gadam basandygyny we Hormuz bogazyndan geçýän ýedi sany möhüm suwasty süýümli optiki kabeli nyşana alyp biljekdigini mälim etdi. Mohebbi bu setirleriň internetde we täjirçilik maglumatlary geçirmekde möhüm ornuny görkezdi we gapma-garşylyklaryň geografiki geriminiň giňelip, "täze maksatlar" durmuşa geçirilip bilinjekdigini habar berdi. Bu kabeller zaýalanan halatynda global maliýe ulgamlarynda we sanly aragatnaşyk ulgamlarynda çynlakaý bökdençlikler bolup biler diýlip çaklanylýar.

Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu çarşenbe güni gije geçirilen harby dabarada Eýrana garşy berk çykyş etdi we howpsuzlyk bölümlerine re regimeimi üýtgetmegi tabşyrandygyny aýtdy. Bu ösüşden soň, Eýranyň Ynkylap Gwardiýasy Korpusy Hormuz bogazyndaky suwasty gämi aragatnaşyk kabellerini nyşana alyp biljekdigini aýdyp, sebitdäki dartgynlygy ýokarlandyrdy. Netanýahu, şeýle hem ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen Eýran baradaky gatnaşyklaryna ünsi çekip, ABŞ-nyň bu mesele boýunça “işini tamamlamaga taýýardygyny” aýtdy; Şeýle-de bolsa, bu talap barada Ak tamdan garaşsyz tassyklama ýokdy.

Eastakyn Gündogardaky bu dartgynlyk Ysraýyl bilen ABŞ-nyň arasyndaky harby hyzmatdaşlyk gepleşiklerine-de paralel gelýär. Netanýahunyň hepdäniň başynda Owda howa bazasynda ABŞ-nyň Goranmak ministri Pit Hegset bilen duşuşyp, hüjüm we goranmak ugrundaky bilelikdäki işlerine baha berendigi mälimdir. Sebitdäki häzirki ýagdaýa halkara hukugynyň we deňiz howpsuzlygy düzgünleriniň çäginde gözegçilik edilse-de, möhüm infrastruktura desgalaryna abanýan howplar global howpsuzlyk gün tertibiniň merkezinde durýar.

Netije

Netanýahunyň re regimeim çalşygyny aç-açan yglan etmegi we Eýranyň strategiki infrastrukturany nyşana almagy sebitdäki konflikt töwekgelçiliginiň täze bir ugra geçendigini görkezýär. Taraplaryň birek-birege gönüden-göni abanýan howplary diplomatik çözgüt kanallarynyň daralandygyny we harby wariantlaryň öňe çykandygyny görkezýär.

Eýranyň aragatnaşyk kabellerini "kanuny maksat" hökmünde kesgitlemegi, bu konfliktiň diňe bir harby elementleriň arasynda däl, eýsem raýat we söwda infrastrukturasynyň hem giňelip biljekdigini görkezýär. Bu, Eastakyn Gündogardaky durnuksyzlygyň global ykdysady we sanly ulgamlara göni howp salýandygyny subut edýär.

Mümkin täsirler

Eýranyň Hormuz bogazyndaky suwasty gämilerine gatyşmagy, halkara maglumat gatnawynyň kesilmegine we dünýä maliýe bazarlarynda çynlakaý üýtgemelere sebäp bolup biler. Internete girişiň haýallamagy bank we söwda ulgamlaryna ýaramaz täsir edip, bütin dünýäde amaly kynçylyklary döredip biler.

Netanýahunyň re changeimi üýtgetmek baradaky çagyryşy sebitdäki beýleki gatnaşyjylaryň Ysraýyla bolan garaýşyny hasam kynlaşdyryp biler we Eýranyň goranyş strategiýalaryny has agressiw ugurda ösdürip biler. ABŞ bilen Ysraýylyň arasyndaky harby hyzmatdaşlygyň çuňlaşmagy sebitdäki güýç deňagramlylygyny üýtgedip, täze sebit polýarizasiýasyna sebäp bolup biler.