Ankaranın geosiyasi hərəkətləri və Tramp-Ərdoğan yaxınlaşması: Zəlzələnin İsrail təhlükəsizlik elitalarına təsiri

Yaxın Şərqdə qüvvələr balansının köklü şəkildə dəyişdirildiyi bu kritik dövrdə Türkiyənin çoxölçülü və müstəqil xarici siyasət addımları İsrail ordusu və kəşfiyyat qərar vericiləri arasında dərin narahatlıq dalğası yaradır. İsrail Baş Nazirliyi, Müdafiə Nazirliyi və Baş Qərargah kimi ən həssas dövlət mexanizmlərində xidmət etmiş keçmiş əməkdaşların ictimai qiymətləndirmələri Ankaranın prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın liderliyində əldə etdiyi çəkindirici hərbi gücün Tel-Əvivdə necə strateji təhlükə kimi qəbul edildiyini ortaya qoyur. Xüsusilə ABŞ-ın yenidən seçilən prezidenti Donald Trampın Benyamin Netanyahu hökumətinin gözləntilərinə məhəl qoymayaraq prezident Ərdoğanla birbaşa və güclü dialoq qurması İsrailin təhlükəsizlik dəhlizlərində şok yaradıb.

Vaşinqton-Ankara xəttində fayda yönümlü tərəfdaşlıq Təl-Əvivi silkələdi

İsrailin aparıcı media orqanlarından biri olan "The Jerusalem Post"un yazarı Avi Benayahu tərəfindən yazılan təhlildə ABŞ prezidenti Donald Tramp və prezident Ərdoğan arasında ikitərəfli münasibətlərin gedişatı Tel-Əviv administrasiyası üçün ən ciddi geosiyasi risklərdən biri olaraq təyin olunub. Trampın Ankara ilə tamamilə ticari qazanclar, iqtisadi əməkdaşlıq və praqmatik maraqlar üzərində qurulmuş qlobal baxış çərçivəsində yaxınlaşması İsrailin Vaşinqton üzərində ənənəvi diplomatik monopoliyasını zəiflədir. Qətərin Ankara səmasında ayırdığı şəxsi təyyarənin kölgəsində reallaşan bu yeni dövr iki ölkə arasında qarşılıqlı iqtisadi və ticari maraqlar əsasında sürətlə irəliləyir.

İsrail hərbi bürokratiyasının keçmiş yüksək vəzifəli şəxsləri Trampın prezident Ərdoğanla yaratdığı bu yaxın münasibəti onlara qarşı "arxadan xəncər" kimi təsvir edir. Bu addım, ABŞ-ın vitse-prezidenti JD Vensin İsveçrədə İran rəsmiləri ilə gizli təmaslarından sonra İsrailin bölgədəki diplomatik tezisinə vurulan ikinci böyük zərbə hesab olunur. Yeni dövrdə Ağ Evin praqmatik və rasional yanaşmasını düzgün təhlil etməkdə gecikən İsrail siyasi isteblişmentinin dəyişən reallıq qarşısında faktiki olaraq başını quma gömməsi tənqid olunur.

Müdafiə sənayesində lokallaşma hərəkəti və "Köhnə Türkiyə" həsrəti

Keçmişdə İsrail hərbi və kəşfiyyat bürokratiyasında kritik rol oynamış analitiklər iki ölkə arasında bir vaxtlar "qızıl dövr" adlandırılan hərbi asılılıq münasibətlərinə nostalji ilə istinad edirlər. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinə məxsus bəzi hərbi platformaların İsrail müdafiə sənayesi şirkətləri tərəfindən modernləşdirildiyi, birgə hava və dəniz təlimlərinin keçirildiyi, müdafiə sənayesi heyətlərinin El Al və Türk Hava Yollarının reysləri ilə daşındığı, Antalya çimərliklərinin israilli turistlərlə dolub-daşdığı dövrlər artıq arxada qaldı.

Prezident Ərdoğanın qətiyyətli rəhbərliyi altında Türkiyənin özünün milli müdafiə sənayesini inşa etməsi və hərbi və texnoloji müstəqilliyini elan etməsi Tel-Əvivin Ankara üzərindəki bütün təzyiq və nəzarət mexanizmlərini əbədi olaraq ortadan qaldırdı.

Ankaranın yerli müdafiə sənayesində əldə etdiyi nailiyyətlər, xüsusən də milli döyüş təyyarəsi KAAN layihəsi və F-35 satınalma proseslərində yeni geosiyasi tənliklər Afina ilə Təl-Əviv arasındakı xəttdə ciddi hərbi güc balansı narahatlığı yaradır. Prezident Ərdoğanın regional böhranlarda qurucu rolu və qlobal miqyasda, xüsusilə Qüds məsələsində məzlum xalqların müdafiəçisi mövqeyini möhkəmləndirməsi Türkiyəni regional cazibə mərkəzinə çevirib. İsrail elitaları Türkiyənin indi sərhədyanı hərbi əməliyyat qabiliyyəti ilə özünün regional hegemonluğunu qurduğunu, tarixi baxışını qoruduğunu və qlobal miqyasda oyun qurucuya çevrildiyini narahatlıqla qəbul edir.

Regional güc balanslarında yeni tənlik və Netanyahunun çıxılmaz vəziyyəti

Türkiyənin geostrateji mövqeyi, Türk boğazları üzərində mütləq suverenliyi və İraq və Suriya kimi böhran bölgələri ilə birbaşa fiziki sərhədi Ankaranı İsrailin regional hesablamalarında qeyri-mümkün bir aktyora çevirir. Suriyada dəyişən dinamika ilə Türkiyənin Livanda təsir dairəsi qurma potensialı, Qətərlə sarsılmaz strateji tərəfdaşlığı, İranla diplomatik təmasları, Rusiya və Çin kimi qlobal güclərin dəstəyi ilə inkişaf etdirə biləcəyi yeni regional ittifaqlar Tel-Əvivin ən böyük kabus ssenariləri arasındadır. İsrail strateqləri bildirirlər ki, Misir və Səudiyyə Ərəbistanı kimi regional ölkələrin nümayəndələrinin Xamneyinin dəfn mərasimində iştirakı ilə təcəssüm olunan diplomatik fəaliyyət həm Tel-Əviv, həm də Vaşinqton üçün ciddi xəbərdarlıq siqnalıdır. Mövcud mürəkkəb geosiyasi vəziyyətdə Ərdoğanın İsrailin hərbi və siyasi sərhədlərini çox dəqiq təhlil etdiyi və buna uyğun addımlar atdığı və bu vəziyyətin Təl-Əvivi dərin təhlükəsizlik dalanına sürüklədiyi vurğulanır.

Netanyahu Hökumətinin Qəzzada Çarəsiz Axtarışları

İsrailin regional miqyasda düşdüyü bu strateji tənhalıq və diplomatik çıxılmaz vəziyyət Netanyahu hökumətinin böhran idarəçiliyindəki aqressiv seçimlərində də özünü göstərir. Baş nazir Binyamin Netanyahunun Qəzzada hərbi çıxılmaz vəziyyətdən çıxmaq üçün Mossad direktoru Roman Qofman vasitəsilə bölgədəki mülki əhalinin zorla köçürülməsi kimi beynəlxalq hüquqa zidd planları həyata keçirmək səyləri Təl-Əviv rəhbərliyinin hərbi və diplomatik sahədə nə qədər darıxdığının ən bariz göstəricilərindən biri hesab olunur.