Çərkəz sürgününün 162-ci ilində unudulmaz ağrılar

Rusiyanın Şimali Qafqazda genişlənmə siyasəti 1556da başlayan və 308 il davam edən Qafqaz-Rusiya Çar müharibəsi ilə həyata keçirildi. Bu uzun prosesin sonunda 21 may 1864-cü ildə çərkəzlər böyük faciə yaşadılar və öz vətənlərindən sürgün edildilər.

Qafqazın fəthi və Çərkəz sürgünü

Rusiya İmperiyası çərkəzləri Qara dənizə və ya mühacirətinə çatmaq məqsədi ilə təslim olmağa məcbur etdi. Bu prosesdə bir çox çərkəz çar ordusuna qoşulmalı və ya torpaqlarını tərk etməli oldu. Deportasiya edilənlərin çoxu Osmanlı İmperatorluğu torpaqlarına göndərildi.

Qürbətin Dəhşətli Ölçüləri

Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, bir ay ərzində təxminən 1,5 milyon çərkəz sürgün edildi. Təxminən 500 min insan sürgün səfəri zamanı qarşılaşdığı epidemiyalar, aclıq və ağır şərtlər səbəbiylə həyatını itirdi. Anapa, Novorossiysk, Gelincik, Soçi və Adler kimi limanlardan gəmilərlə göndərilən çərkəzlər Anadolunun müxtəlif bölgələrinə yerləşdirildi.

Osmanlı Torpaqları və Yeni Həyatlar

Çərkəzlər Türkiyə başda olmaqla Ordu, Toam, Orduda, Toamda yaşayırdılar. Amasya, Sinop, Yozqat, Düzce, Adapazarı və Kocaeliyə yerləşdiriliblər. Bundan əlavə, çərkəzlər Yaxın Şərqin müxtəlif bölgələrində məskunlaşdılar və zaman keçdikcə yerli xalqla inteqrasiya etdilər. Osmanlı torpaqlarına çata bilməyənlər isə rus kazak kəndlərinə yerləşdirildi.

Unudulmaz bir tarix

Bu sürgün Rusiya çarlığının uzun müddət planlaşdırdığı və Çərkəz xalqı üçün dərin yaralar açan bir əməliyyat idi. Tarixin ən ağrılı hadisələrindən sayılan bu sürgün Türkiyədə yaşayan çərkəzlər tərəfindən hər il anılır. Anım mərasimləri dəniz kənarında yandırılan “Nart atəşi” və “məzar daşı ayıqlığı” ilə başlayır və “Qürbət andı”nın oxunması ilə başa çatır.

Ağrıların Unudulmadığı Anma Tədbirləri

Çərkəz icmaları bu ağrılı tarixi unutmamaq üçün müxtəlif tədbirlər təşkil edirlər. Bu tədbirlər Çərkəz mədəniyyətinin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hər il keçirilən anım mərasimləri keçmişin acılarını xatırlatmaqla yanaşı, həm də birlik və həmrəylik rəmzidir.

Gələcəkdə bu cür anımların daha geniş auditoriyaya çatdırılması və tarixin qaranlıq səhifələrinin bir daha təkrarlanmaması üçün maarifləndirmə məqsədi daşıyır.