Hörmüz boğazında enerji böhranı: LNG daşımalarının çökməsi nefti kölgədə qoydu

Yaxın Şərqdə artan geosiyasi gərginlik qlobal enerji dəhlizlərinin ən kritik tranzit nöqtəsi olan Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatını iflic edib. ABŞ Enerji İnformasiya İdarəsi (EIA) tərəfindən açıqlanan təəccüblü məlumatlar, bölgədəki hərbi fəaliyyətdən sonra mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) və neft nəqlində tarixi bir daralma olduğunu ortaya qoyur. ABŞ/İsrail-İran müharibəsinin başlaması ilə qlobal enerji təchizatı təhlükəsizliyinin episentri olan boğazda xüsusilə LNG daşımaları dayandı.

Qlobal LNG Təchizatına Kütləvi Zərbə: Daşınmalar dayanır

ƏMTQ məlumatlarına görə, 2025-ci ilin son rübündə Hörmüz boğazı ilə gündə orta hesabla 21,6 milyon barel neft nəql edildiyi halda, münaqişələrin gücləndiyi 2026-cı ilin ikinci rübündə bu məbləğ gündəlik 4,9 milyon barelə qədər azalıb. Neft daşımalarının bu kütləvi 77 faiz azalmasına baxmayaraq, LNG tərəfindəki itki daha çox dağıdıcı oldu. Eyni dövrdə gündəlik LNG axını 92 faiz azalaraq 10,5 milyard kubfutdan 800 milyon kubfuta qədər kəskin azalıb.

Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumunun (GECF)məlumatlarına görə, dünya LNG tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi və Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) yeganə çıxış yolu olan bu strateji marşrut mart-iyun dövründə tamamilə bağlanıb. GECF-in hesablamalarına görə, bu müddət ərzində Qətərə aid 300-dən çox LNG yükü və BƏƏ-yə aid təxminən 20 LNG yükü qlobal bazarlara çatdırıla bilməyib. Londonda yerləşən dəniz analizi firması Clarksons Research-dən alınan məlumatlar da böhranın miqyasını təsdiqləyir; 21-27 iyun həftəsində Bosfor boğazından 66 xam neft tankeri və 16 LNG gəmisi keçdiyi halda, 23-29 avqust həftəsində boğazdan cəmi 4 neft tankeri keçə bildi və LNG gəmi tranziti sıfıra düşdü.

Neftin Alternativi Var, LNG'nin Yolu Yoxdur

Enerji böhranında neft və LNG daşınması arasındakı əsas fərq logistika çevikliyidir. Neft nəqli üçün alternativ marşrutlar tez bir zamanda işə salına bilərdi. Səudiyyə Ərəbistanı neftinin əhəmiyyətli bir hissəsini Şərq-Qərb Xam Neft Boru Kəməri (Petroline) vasitəsilə Qırmızı dənizdəki Yanbu limanına köçürüb. Bu hərəkətin təsiri ilə Babülməndəb boğazından keçən neftin gündəlik miqdarı 2025-ci ilin son rübündəki 5,4 milyon bareldən 2026-cı ilin ikinci rübündə 8,1 milyon barelə çatıb.

Mehdy Touil, Almaniyada yerləşən Calypso Commodities şirkətinin Baş LNG Eksperti, LNG infrastrukturunun son dərəcə möhkəm olduğunu və neftlə müqayisədə alternativinin olmadığını vurğulayır. Neftin böyük tanker parkı və saxlama qabiliyyəti ilə elastiklik qazandığını ifadə edən Touil, Qətərin LNG ixrac infrastrukturunun tamamilə Ras Laffan bölgəsində cəmləşdiyini vurğuladı. Touil, "Qətər LNG üçün Hörmüzdən başqa dəniz çıxışı yoxdur. Bir yükün marşrutunu dəyişə bilərsiniz, ancaq Qətərin onilliklər ərzində qurduğu böyük ixrac infrastrukturunu başqa yerə köçürə bilməzsiniz" deyə qiymətləndirdi. O, həmçinin əlavə edib ki, qlobal mayeləşdirmə qurğuları hazırda maksimum gücü ilə işlədiyi üçün Qətərin yaratdığı boşluğu digər istehsalçıların qısa müddətdə doldurması mümkün deyil.

Yüksək Sığorta Xərcləri və Risk Qavrayışı Trafiki Tükəndi

Lojistik çətinliklərlə yanaşı, maliyyə və təhlükəsizlik riskləri də gəmi sahiblərinin geri addım atmasına səbəb olur. Clarksons LNG Analyzes şirkətinin prezidenti Fabio Reale, LNG tankerlərinin neft tankerləri ilə müqayisədə daha bahalı dəniz nəqliyyat vasitələri olduğunu və bunun gəmi sahiblərinin risk iştahına birbaşa təsir etdiyini bildirdi. Müharibə sığortası mükafatlarının gəminin dəyərinə görə hesablandığına diqqət çəkən Reale, LNG gəmi sahiblərinin yüksək risk səbəbiylə Hörmüz boğazından istifadə etməkdən qaçdıqlarını, daşınmaların davam etdirilməsi üçün bölgədəki təhlükəsizlik təhdidlərinin tamamilə aradan qaldırılması lazım olduğunu ifadə etdi.

Oslo Universiteti Doktoranturadan sonrakı tədqiqatçı Francesco Sassi, münaqişələrin dəniz nəqliyyatı və enerji infrastrukturuna dağıdıcı təsirlərinin LNG daşınmasında böhranı dərinləşdirdiyini söylədi. Sassi bəyan edib ki, Körfəz ölkələri öz enerji yüklərini qorumaq üçün fərdi təhlükəsizlik tədbirlərinə müraciət edirlər ki, bu da qlobal əmtəə bazarlarında geosiyasi amillərin çəkisini artırır. Mövcud şərtlərdə müharibədən əvvəlki daşınma səviyyələrinə qayıtmağın son dərəcə çətin olduğunu vurğulayan Sassi, enerji axınlarının gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin yüksək səviyyədə qalacağını proqnozlaşdırır. Sassi əlavə edib ki, neft müxtəlif alternativlər, o cümlədən boru kəmərləri vasitəsilə nəql oluna bilsə də, o, neft axınının tezliklə müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıdacağını gözləmir.