Hormuz bogazyndaky energiýa krizisi: LNG ýükleriniň çökmegi nebitiň kölegesi

Eastakyn Gündogarda barha möwjeýän geosyýasy dartgynlyk, global energiýa koridorlarynyň iň möhüm tranzit nokady bolan Hormuz bogazynda deňiz gatnawyny ysmaz etdi. ABŞ-nyň Energetika Maglumat Dolandyryşy (EIA) tarapyndan yglan edilen haýran galdyryjy maglumatlar, sebitdäki harby işjeňlikden soň suwuklandyrylan tebigy gazda (LNG) we nebit daşamakda taryhy gysyşyň bolandygyny görkezýär. ABŞ / Ysraýyl-Eýran urşunyň başlanmagy bilen, global energiýa üpjünçiliginiň merkezi bolan bogazda LNG iberişleri togtady.

Global LNG üpjünçiligine uly zarba: Iberişler zyýana gelýär

EIA-nyň maglumatlaryna görä, 2025-nji ýylyň soňky çärýeginde Hormuz bogazyndan bir günde ortaça 21,6 million barrel nebit daşalýan bolsa, çaknyşyklar güýçlenende bu mukdar her gün 4,9 million barrele çenli azaldy. Nebit iberilişiniň 77 göterim peselendigine garamazdan, LNG tarapyndaky ýitgi has agyr boldy. Şol döwürde gündelik LNG akymy 10,5 milliard kub futdan 800 million kub futa çenli ep-esli azaldy we 92 göterim azaldy.

Gaz eksport edýän ýurtlar forumy (GECF) maglumatlaryna görä, dünýädäki LNG üpjünçiliginiň takmynan bäşden bir bölegi geçýän we Katar we Birleşen Arap Emirlikleri (BAE) üçin ýeke-täk çykyş ýoly bolan bu strategiki ýol mart-iýun aýlarynda doly gulplandy. GECF-iň hasaplamalaryna görä, Katara degişli 300-den gowrak LNG ýük we BAE-e degişli 20 LNG ýük bu döwürde dünýä bazarlaryna iberilip bilinmez. Düýbi Londonda ýerleşýän deňiz derňew firmasy Clarksons Research-dan alnan maglumatlar hem krizisiň derejesini tassyklaýar; 21-27-nji iýun hepdesinde 66 çig nebit tankeri we 16 LNG gämisi Bosfor bogazyndan geçen bolsa, 23-29-njy awgust hepdesinde diňe 4 nebit tankeri bogazdan geçip bildi we LNG gämi gatnawy nola düşdi.

Nebitiň alternatiwasy bar, LNG-de ýol ýok

Energetika krizisinde nebit bilen LNG transportynyň arasyndaky esasy tapawut logistika çeýeligi. Nebit ibermegiň alternatiw ugurlary çalt işe girizilip bilner. Saud Arabystany nebitiň ep-esli bölegini Gündogar-Günbatar Çig Nebit Turbageçirijisi (Benzin) arkaly Gyzyl deňziň Yanbu portuna geçirdi. Bu ädimiň täsiri bilen, Babülmandeb bogazyndan geçýän gündelik nebit mukdary 2026-njy ýylyň ikinji çärýeginde 2025-nji ýylyň soňky çärýeginde 5,4 million barrele çenli 8,1 million barrele ýetdi.

Germaniýada ýerleşýän Calypso Harytlar kompaniýasynyň LNG-iň uly hünärmeni Mehdy Touil, LNG infrastrukturasynyň gaty berkdigini we nebit bilen deňeşdirilende başga alternatiwasynyň ýokdugyny aýtdy. Nebitiň uly tanker floty we saklaýyş kuwwaty bilen çeýeligi gazandyklaryny mälim eden Touil, Kataryň LNG eksport infrastrukturasynyň Ras Laffan sebitinde jemlenendigini aýtdy. Touil "Katar LNG-den Hormuzdan başga deňiz çykyşy ýok. Goük ugruny üýtgedip bilersiňiz, emma Kataryň onlarça ýyl bäri guran ägirt uly eksport infrastrukturasyny başga ýere geçirip bilmersiňiz" -diýdi. Şeýle hem, global suwuklandyryş desgalarynyň häzirki wagtda iň ýokary kuwwatlylyk bilen işleýändigi sebäpli, beýleki öndürijileriň Kataryň döreden boşlugyny gysga wagtda dolduryp bilmejekdigini aýtdy.

Insurancetiýaçlandyryşyň ýokary çykdajylary we töwekgelçilik duýgusy traffigi azaldy

Logistik kynçylyklardan başga-da, maliýe we howpsuzlyk töwekgelçiligi gämi eýeleriniň yza çekilmegine sebäp bolýar. “Clarksons LNG Analyses” -iň prezidenti Fabio Reale, LNG tankerleriniň nebit tankerleri bilen deňeşdirilende has gymmat deňiz ulaglarydygyny we munuň gämi eýeleriniň töwekgelçiliklerine gönüden-göni täsir edýändigini aýtdy. Uruş ätiýaçlandyryş tölegleriniň gäminiň gymmaty boýunça hasaplanýandygyny bellän Reale, LNG gämi eýeleriniň ýokary töwekgelçilik sebäpli Hormuz bogazyndan peýdalanmakdan saklanýandygyny we ýükleriň täzeden başlamagy üçin sebitdäki howpsuzlyk howplarynyň düýbünden ýok edilmelidigini aýtdy.

Oslo uniwersiteti Postdoktoral gözleg işgäri Françesko Sassi konfliktleriň deňiz hereketine we energiýa infrastrukturasyna ýetirýän zyýanly täsirleriniň LNG transportyndaky krizisi çuňlaşdyrandygyny aýtdy. Sassi, Aýlag ýurtlarynyň global haryt bazarlarynda geosyýasy faktorlaryň agramyny ýokarlandyrýan öz energiýa ýüklerini goramak üçin aýratyn howpsuzlyk çärelerine ýüz tutýandygyny aýtdy. Häzirki şertlerde uruşdan öňki iberiş derejesine gaýdyp gelmegiň gaty kyndygyny belläp, Sassi energiýa akymlarynyň geljegi baradaky näbelliligiň ýokary derejede galjakdygyny çaklaýar. Sassi nebitiň dürli alternatiwalar, şol sanda turbageçirijiler arkaly daşalyp bilinjekdigine garamazdan, nebit akymynyň ýakyn wagtda uruşdan öňki derejesine gaýdyp geljekdigine garaşmaýandygyny aýtdy.