Trampın İran çıxmazı: Hərbi və İqtisadi Hesablar 5-ci Ayda Artır

Birləşmiş Ştatların (ABŞ) prezidenti Donald Trampın İrana qarşı başlatdığı hərbi hərəkətlər beşinci ayını tamamlayan kimi həm hərbi, həm də siyasi baxımdan dərin dalana sürüklənib. Amerikanın nüfuzlu qəzetlərindən olanThe New York Timesda dərc olunan əhatəli təhlil Vaşinqtonun Tehrana qarşı hədəflədiyi nəticələrə nail ola bilməyəcəyini və dünyanın ən böyük ordusunun ciddi sınaq qarşısında olduğunu ortaya qoydu. Təhlillərə görə, Trampın İranın nüvə proqramını tez bir zamanda pozmaq və Tehran administrasiyasını zəiflətmək planları iflasa uğrasa da, uzanan prosesin hərbi və iqtisadi xərcləri eksponent olaraq artır.

Hərbi Strategiya Məqsədlərdən Arxada qalır

Ağ Ev administrasiyası ötən il28 fevralda düyməni basıb və İranın nüvə potensialını tez bir zamanda sıradan çıxarmaq və Tehrana təzyiqi artırmaq məqsədi daşıyan geniş əməliyyatlara başlayıb. Bununla belə, 5 aylıq müddət ərzində İranın nüvə fəaliyyətlərinin tam dayandırıla bilmədiyi, Tehranda hakimiyyət dəyişikliyi gözləntilərinin boşa çıxdığı bildirilir. ABŞ-ın İranın can damarı neft ixracı mərkəzi olan Harq adasını ələ keçirmək və ya zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarına birbaşa nəzarət etmək kimi riskli quru əməliyyatına üstünlük vermədiyi vurğulanır.

Kritik sursat ehtiyatlarında kütləvi ərimə

Təhlildə diqqət çəkən ən diqqət çəkən elementlərdən biri ABŞ ordusunun sursat ehtiyatlarının ciddi şəkildə azalması olub. İddia olunur ki, aylardır davam edən fasiləsiz əməliyyatlar nəticəsində hava hücumundan müdafiə sistemli ələ keçirən raketlər və digər yüksək dəqiqliyə malik döyüş sursatlarının ehtiyatlarında kritik azalma müşahidə olunub. ABŞ-ın yüksək rütbəli rəsmiləri bildirirlər ki, sursat inventarının bu zəifləməsi təkcə İran tərəfindən deyil, həm də qlobal rəqiblər Rusiya və Çin tərəfindən də yaxından izlənilir və bu, Vaşinqton üçün böyük təhlükəsizlik zəifliyi yaradır.

Hörmüz boğazının qlobal enerji bazarlarına təzyiqi

Münaqişələrin uzanması təkcə hərbi sahədə deyil, həm də qlobal maliyyə və enerji bazarlarında böyük şoka səbəb olur. Dünyanın ən kritik enerji tranzit məntəqələrindən biri olan Hörmüz boğazında daşınmalarda vaxtaşırı kəsilmələr və Yaxın Şərqdə geosiyasi risklərin artması neftin qiymətini yüksək səviyyədə saxlayır. Bu vəziyyət qlobal inflyasiya təzyiqini artırsa da, beynəlxalq bazarların kövrəkliyini gücləndirir.

Ağ Ev qarşısında üç ssenari və azalan ictimai dəstəyi

New York Times təhlilinə görə, küncə sıxılmış Tramp administrasiyasının hazırda üç əsas yol xəritəsi var: hərbi əməliyyatların əhatə dairəsini daha da genişləndirmək, iqtisadi sanksiyaları gücləndirməklə təzyiqi saxlamaq və ya atəşkəs elan etməklə diplomatiya yolu ilə münaqişədən çıxmaq. Lakin bu variantların hər biri ciddi siyasi, hərbi və iqtisadi risklər daşıyır.

Digər tərəfdən, uzun sürən müharibə də ABŞ daxili ictimaiyyətinin ciddi narazılığına səbəb olub. Washington Post və Ipsosun birgə keçirdiyi sorğuya əsaslanan məlumatlara görə, Amerika xalqının yalnız 29 faizi Trampın İran siyasətini dəstəkləyir. Respublikaçılar Partiyası daxilində münaqişəyə dərhal son qoymağa çağıran səslərin artması Ağ Evin fəaliyyət məkanını hər keçən gün daraldır. Nəticədə, Tramp administrasiyasının yaxın günlərdə atacağı addımların təkcə Yaxın Şərqdəki tarazlığı deyil, həm də ABŞ-ın qlobal hegemonluğunu birbaşa formalaşdıracağı proqnozlaşdırılır.