Türk Dövlətləri Təşkilatının 13-cü Zirvə Toplantısı öncəsi Özbəkistandan iqtisadi və rəqəmsal əməkdaşlıq təklifləri

Ankara oktyabrın 29-30-da Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) 13-cü Zirvə Toplantısına ev sahibliyi etməyə hazırlaşır. Zirvə çərçivəsində üzv ölkə liderləri təşkilatın gələcəyinə istiqamət verəcək yol xəritəsini və strateji mövzuları qiymətləndirəcəklər. Sammit öncəsi Özbəkistan; Kibertəhlükəsizlik, rəqəmsal Türkiyə dəhlizi, nəqliyyat şəbəkələrinin inteqrasiyası və yeni iqtisadi imkan sahələrinin yaradılması kimi hərtərəfli təklifləri ilə prosesin mühüm aktorlarından biri kimi diqqəti çəkir.

Rəqəmsal Türk Dəhlizi və kibertəhlükəsizlik tövsiyələri hansılardır?

Özbəkistan Prezidenti Şavkət Mirziyoyev tərəfindən gündəmə gətirilən "Rəqəmsal Türk Dəhlizi" türk dövlətlərinin iqtisadi inteqrasiyasını texnoloji ölçüyə daşımağı hədəfləyir. Özbəkistan tərəfi vurğulayır ki, “Türkiyənin texnologiya təşəbbüskarlığı və müdafiə sənayesi təcrübəsi ilə Özbəkistanın sürətlə inkişaf edən rəqəmsal iqtisadiyyatı arasında qurulacaq daha güclü bağlar, iki ölkə xaricində də bütün türk dünyasına töhfə verəcək”. Bundan əlavə, kiber təhdidlərə qarşı birgə fəaliyyət göstərəcək “Türk Dünyası Kiber Təhlükəsizlik Alyansı”nın yaradılması da təkliflər sırasındadır.

Sənaye alyansı və iqtisadi tərəfdaşlıq necə işləyəcək?

Özbəkistan üzv ölkələrin iqtisadi imkanlarını birləşdirəcək "Türkiyə Dövlətləri Sənaye Alyansı"nın yaradılmasını təklif edir. Ölkə maşın istehsalı, neft-kimya, tekstil və qida kimi sektorlarda “xammal, emal, elm və texnologiya, son məhsul” dövrünə əsaslanan əməkdaşlıq modelini təklif edir və bu prosesin maliyyələşdirilməsi üçün Türkiyə İnvestisiya Fondu ilə beynəlxalq maliyyə qurumları arasında strateji əlaqələrin qurulmasının tərəfdarıdır. Bundan əlavə, ticarət və investisiyalar üçün əlverişli hüquqi infrastruktur yaradacaq “Yeni İqtisadi İmkanlar Bölgəsi” və Daşkənddə yerləşən Layihə Ofisinin yaradılması da gündəmdəki məsələlər sırasındadır.

Ankarada keçiriləcək 13-cü Sammitdə 35-dən çox sahədə əməkdaşlığın daha institusional və ölçülə bilən nəticələrə çevrilməsi, TDT üzvü olan ölkələrin ümumi iqtisadi həcminin 2,1 trilyon dolları keçməsi hədəflənir. Özbəkistan bu baxışın uğurunu müəyyən ediləcək cədvəllər, maliyyələşdirmə modelləri və özəl sektorun prosesdə iştirakı ilə əlaqələndirir.

Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində proseslər üzv ölkələrin xarici işlər və iqtisadiyyat nazirliklərinin koordinasiyası ilə həyata keçirilir, müvafiq daimi şuralar və işçi qruplar sammitdə qəbul edilən qərarların icrasına xidmət edir. Üzv ölkələr qəbul edilmiş qərarları izləmək və həyata keçirmək üçün təşkilatın institusional mexanizmlərindən istifadə edirlər.

Nəticə

Özbəkistanın təklif etdiyi təkliflər göstərir ki, türk dünyasında əməkdaşlıq diskurs səviyyəsindən konkret, institusional və iqtisadi nəticələr verən struktura doğru inkişaf etməlidir. Ölkələrin bir-birini tamamlayan iqtisadi potensialını “açıq tərəfdaşlıq modeli” ilə birləşdirmək regionun qlobal təchizat zəncirlərində rolunu gücləndirə bilər.

Xüsusilə rəqəmsallaşma və sənaye ittifaqı kimi sahələrdə atılacaq addımlar üzv ölkələrin texnoloji müstəqilliyini artıra və ümumi iqtisadi baxışın davamlılığını təmin edə bilər. Bu vəziyyət Türk dünyasının Avrasiya coğrafiyasında ticari və strateji çəkisini artıracaq bir inkişaf kimi qiymətləndirilə bilər.

Mümkün təsirlər

Təklif olunan "Rəqəmsal Türkiyə Dəhlizi" və "Sənaye Alyansı" həyata keçirilərsə, üzv ölkələr arasında ticarət həcminin artacağı və investisiya proseslərinin sürətlənəcəyi gözlənilir. Xüsusilə türk investorları üçün Özbəkistan və digər Orta Asiya ölkələri təkcə bazar deyil, həm də istehsal və paylama mərkəzləri kimi daha cəlbedici ola bilər.

Yaşıl transformasiya konsorsiumu kimi təşəbbüslər regionda enerji layihələrinin modernləşdirilməsinə və ekoloji standartların uyğunlaşdırılmasına imkan verə bilər. Bu əməkdaşlıq modelləri regional ölkələrin beynəlxalq maliyyə institutları qarşısında etibarlılığına və uzunmüddətli perspektivdə investisiya cəlb etmək imkanlarına müsbət təsir göstərə bilər.

Fikirləriniz

Türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyasında rəqəmsallaşma və sənaye ittifaqı kimi konkret layihələrin prioritetləşdirilməsi regionun qlobal rəqabət qabiliyyətinə necə təsir edəcək? Ümumi iqtisadi baxışın uğuru üçün özəl sektorun prosesə cəlb edilməsi barədə nə düşünürsünüz? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.