Türk döwletleri guramasynyň 13-nji sammitinden ozal Özbegistandan ykdysady we sanly hyzmatdaşlyk teklipleri

Ankara 29-30-njy oktýabr aralygynda Türkiýe döwletleri guramasynyň (TDT) 13-nji sammitini geçirmäge taýýarlanýar. Sammitiň çäginde agza ýurtlaryň ýolbaşçylary ýol kartasyna we guramanyň geljegine gönükdirilen strategiki mowzuklara baha bererler. Sammitden ozal Özbegistan; Kiberhowpsuzlyk, sanly türk koridory, transport ulgamlaryny birleşdirmek we täze ykdysady mümkinçilikler döretmek ýaly giňişleýin teklipleri bilen bu işiň möhüm gatnaşyjylaryndan biri hökmünde tapawutlanýar.

Sanly türk koridory we kiberhowpsuzlyk teklipleri näme?

Özbegistanyň prezidenti Şawket Mirziýoýew tarapyndan gün tertibine getirilen "Sanly türk koridory", türk döwletleriniň ykdysady integrasiýasyny tehnologiki ölçege ýetirmegi maksat edinýär. Özbegistan tarapy, "Türkiýäniň tehnologiýa telekeçiligi we goranyş pudagyndaky tejribesi bilen Özbegistanyň çalt ösýän sanly ykdysadyýetiniň arasynda has berk gatnaşyklaryň iki ýurtdan başga tutuş türk dünýäsine goşant goşjakdygyny" nygtaýar. Mundan başga-da, kiber howplara garşy bilelikde çäre görjek "Türk Dünýä Kiber Howpsuzlyk Bileleşigi" döretmek teklipleriň arasynda.

Senagat bileleşigi we ykdysady hyzmatdaşlyk nähili işlär?

Özbegistan agza ýurtlaryň ykdysady mümkinçiliklerini birleşdirjek "Türk döwletleriniň senagat bileleşigini" döretmegi teklip edýär. Theurt, maşyn öndürmek, nebithimiýa, dokma we azyk ýaly pudaklarda "çig mal, gaýtadan işlemek, ylym we tehnologiýa, ahyrky önüm" sikline esaslanýan hyzmatdaşlyk modelini teklip edýär we bu prosesi maliýeleşdirmek üçin Türk maýa goýum gaznasy bilen halkara maliýe guramalarynyň arasynda strategiki gatnaşyklary ýola goýmagy goldaýar. Mundan başga-da, söwda we maýa goýumlary üçin amatly hukuk infrastrukturasyny döredjek we Daşkentde Taslama Ofisini döretmek "Täze ykdysady mümkinçilikler sebiti" gün tertibinde durýar.

Ankarada geçiriljek 13-nji sammitde 35-den gowrak ugurda hyzmatdaşlygy has institusional we ölçenip boljak netijelere öwürmek maksat edinilýär, TDT agza ýurtlaryň umumy ykdysady ululygy 2,1 trillion dollardan geçýär. Özbegistan bu gözýetimiň üstünligini kesgitlenmeli wagt tertibi, maliýeleşdiriş modelleri we hususy pudagyň bu işe gatnaşmagy bilen baglanyşdyrýar.

Türk döwletleriniň guramasynyň çägindäki işler, agza ýurtlaryň Daşary işler we ykdysadyýet ministrlikleriniň utgaşdyrylmagy bilen amala aşyrylýar we degişli hemişelik geňeşler we iş toparlary sammitde kabul edilen kararlary durmuşa geçirmäge hyzmat edýär. Agza ýurtlar, kabul edilen kararlara gözegçilik etmek we durmuşa geçirmek üçin guramanyň institusional mehanizmlerini ulanýarlar.

Netije

Özbegistan tarapyndan hödürlenýän teklipler, türk dünýäsinde hyzmatdaşlygyň gepleşik derejesinden anyk, institusional we ykdysady netijeleri berýän gurluşa öwrülmelidigini görkezýär. Countriesurtlaryň goşmaça ykdysady potensialyny "açyk hyzmatdaşlyk modeli" bilen birleşdirmek, sebitiň global üpjünçilik zynjyryndaky roluny güýçlendirip biler.

Aýratyn-da sanlylaşdyrma we senagat bileleşigi ýaly ugurlarda edilmeli ädimler agza ýurtlaryň tehnologiki garaşsyzlygyny ýokarlandyryp we umumy ykdysady gözýetimiň durnuklylygyny kepillendirip biler. Bu ýagdaýa, Eurewraziýa geografiýasynda türk dünýäsiniň söwda we strategiki agramyny ýokarlandyrjak ösüş hökmünde garamak bolar.

Mümkin täsirler

Teklip edilýän "Sanly türk koridory" we "Senagat bileleşigi" durmuşa geçirilse, agza ýurtlaryň arasyndaky söwda mukdarynyň artmagyna we maýa goýum işleriniň çaltlaşmagyna garaşylýar. Esasanam türk maýadarlary üçin Özbegistan we beýleki Merkezi Aziýa ýurtlary diňe bir bazar hökmünde däl, eýsem önümçilik we paýlaýyş merkezleri hökmünde has özüne çekiji bolup biler.

greenaşyl öwrülişik konsorsiumy ýaly başlangyçlar sebitdäki energiýa taslamalaryny döwrebaplaşdyrmaga we daşky gurşaw standartlaryny sazlaşdyrmaga mümkinçilik berip biler. Bu hyzmatdaşlygyň modelleri sebit ýurtlarynyň halkara maliýe guramalarynda abraýyna we uzak möhletleýin maýa goýumlaryny çekmek ukybyna oňyn täsir edip biler.