Çagalarda duýgulary dolandyrmak we jemgyýetçilik ösüşi boýunça gözlegler bilen täze bilim maksatnamasy başlandy

Türkiýäniň 12 welaýatynda 911 ene-atanyň gatnaşmagynda geçirilen 'Çagalaryň jemgyýetçilik we emosional ösüşinde goldaw gerek' gözlegleri, çagalaryň emosional dolandyryşy we jemgyýetçilik başarnyklary barada möhüm maglumatlary açdy. Gözlegde, sanlylaşdyrmagyň täsiri sebäpli çagalaryň gahar wagtynda köşeşmekde kynçylyk çekýändikleri, ekranyň wagtynyň artmagy bilen aragatnaşyk ukyplarynyň gowşandygy we duýgularyny beýan etmegiň pes derejesi ünsi özüne çekdi. Gözlegleriň netijelerine esaslanyp, çagalaryň durmuş we emosional ösüşini goldamak maksady bilen TEGV we LC Waikiki bilen hyzmatdaşlykda möhüm ösüş syýahat okuw maksatnamasy durmuşa geçirildi.

Çagalaryň gahary we duýgulary dolandyrmak endikleri näme?

Gözleg maglumatlaryna görä, her 10 çagadan 3-si gahar ýa-da lapykeç pursatlarda köşeşmekde kynçylyk çekýär we ýokary reaksiýalary berýär. Ekrany ulanmak bilen emosional dolandyryşyň arasynda göni baglanyşyk barlygy görünýär. Günde ekranyň öňünde bir sagatdan az wagt sarp edýän çagalaryň 34 göterimi gürleşip köşeşip bilýän bolsa, dört sagat ýa-da ondanam köp wagtlap ekran ulanýanlar üçin bu görkeziji 14 göterime çenli azalýar. Mundan başga-da, ene-atalaryň 51 göterimi çagalarynyň oýunlar we çäreler hakda gürleşýändigini, ýöne diňe 18 göteriminiň duýgularyny beýan edýändigini aýdýarlar.

Möhüm ösüş syýahaty maksatnamasy näme?

Türk Bilim Meýletinleri Gaznasy (TEGV) we LC Waikiki tarapyndan işlenip düzülen Möhüm Ösüş Syýahat Bilim Maksatnamasy, üç ýylyň içinde 22 şäherdäki 30 TEGV işjeňlik nokadynda 27 müň çaga ýetmegi maksat edinýär. Bu maksatnama birinji synpdan sekizinji synpa çenli okuwçylary öz içine alýar; Çagalaryň duýgularyny tanamak, gapma-garşylyklary çözmek we oýunlar, toparlaýyn iş we rol oýnamak arkaly goldaw gözlemek endiklerini güýçlendirmek maksat edinilýär. TEGV baş müdiri Sait Tosýaly bu ädimleriň sosial taýdan duýgur şahsyýetler bolup ýetişýän çagalara goşant goşjakdygyny aýtdy, LC Waikiki baş müdiriniň orunbasary Sinem Akgül çagalary gelejek üçin gowy enjamlaşdyrylan taýýarlamagyň möhümdigini aýtdy.

12 welaýatda geçirilen gözlegleriň netijesi, çagalaryň duýgularyny beýan etmekde we gapma-garşylyklary çözmekde maşgala goldawy we gurluşly bilim maksatnamalarynyň möhüm rol oýnaýandygyny görkezýär. TEGV we LC Waikiki bilen hyzmatdaşlykda başlanan “Möhüm ösüş syýahaty” taslamasy, başlangyç synp okuwçylarynyň oýun esasly usullar arkaly durmuş ukyplaryny ýokarlandyrmagy maksat edinýär.

Milli bilim ministrliginiň Maşgala bilim býulletenindäki maglumatlara görä, ene-atalara çagalaryň gahar-gazabyna duýgudaşlyk bildirmek, köşeşmek üçin wagt bermek we özüni alyp barşyna anyk çäklendirmeler bermek maslahat berilýär. Zorluga meýilli ýa-da yzygiderli gaýtalanýan ýagdaýlarda, prosesi dogry dolandyrmak üçin hünärmen goldawyny almak möhümdir.

Netije

Gözlegleriň netijeleri, sanlylaşdyrmagyň çagalaryň emosional ösüş proseslerine ep-esli basyş edýändigini we çagalaryň duýgularyny beýan etmekde goldawa mätäçdigini subut edýär. Hususan-da, ekranyň wagty bilen aragatnaşyk endikleriniň arasyndaky ters gatnaşyk, maşgalalaryň çagalarynyň sanly endiklerini dolandyrmak meselesinde has seresap bolmalydygyny görkezýär.

Bilim programmalaryny diňe bir akademiki üstünliklere däl, eýsem sosial we emosional başarnyklara gönükdirmek geljekde çagalaryň durmuş derejesini ýokarlandyrjak ýaly. Çaknyşyklarda çözgüt tapmakda çagalaryň başarnyklaryny ösdürmek sagdyn durmuş gatnaşyklary üçin esasy talap bolup durýar.

Mümkin täsirler

Möhüm Ösüş Syýahat Okuw Maksatnamasy, 27 müň çaga üçin emosional çydamlylyga we meseläni çözmek ukyplaryna has köp täsir eder diýlip garaşylýar. Şeýle programmalaryň ýaýramagy çagalar mekdebinde we jemgyýetçilik durmuşynda gapma-garşylyklaryň derejesini peseldip biler.

Ene-atalaryň bu prosese düşünmegi maşgaladaky aragatnaşygyň hilini ýokarlandyryp biler we çagalara az zyýanly gahar-gazap ýaly kyn prosesleri ýeňip geçer. Uzak möhletde duýgularyny dogry beýan edip bilýän şahsyýetleri terbiýelemek sosial parahatçylyga goşant goşup biler.