ABŞ-da elektromagnit impuls (EMP) jedeli: Eýranyň howpy we howpsuzlyk aladalary

Elektromagnit impuls (EMP) hüjümleri ýadro ýaragynyň üsti bilen amala aşyrylyp bilinýän we gönüden-göni fiziki taýdan ýok edilmek däl-de, elektron enjamlaryny, aragatnaşyk torlaryny we elektrik torlaryny öçürmek mümkinçiligine eýe hasaplanýar. ABŞ, 2019-njy ýylda şol wagtky prezident Donald Trump tarapyndan gol çekilen karar bilen gündelik durmuşyň togtadylmagyna we hüjümiň öňünde infrastrukturanyň çökmegine garşy federal institutlary taýýarlamagy maksat edinýärdi. Häzirki wagtda Goranmak ministri Pit Hegset, wise-prezident JD Wans we Merkezi aňtaw gullugynyň müdiri Jon Ratkliffe ýaly möhüm şahsyýetler EMP hüjümlerinden öňüni alyş çäreleriniň görülmelidigini öňe sürseler-de, Waşington administrasiýasy EMP bilen EMP baglanyşygy barada soraglara jogap bermekden saklanýar.

EMP howpy nädip ýüze çykdy?

Sowuk uruş döwründe ABŞ goşunynyň 1962-nji ýylda Pacificuwaş ummanyň üstünde geçirilen wodorod bomba synagy bilen EMP düşünjesi giňden ýüze çykdy. Honoluluda gözegçilik edilýän bu synag wagtynda asman reňkler bilen ýagtylandy, şäheriň elektrik torlarynda garaşylmadyk kesişler boldy. Geçirilen gözlegler partlamadan çykan energiýanyň metal gurluşlar arkaly geçirilip bilinjekdigini we duýgur mikroshemalary we infrastrukturany ysmaz edip biljekdigini ýüze çykardy. Los Alamos ýarag laboratoriýasynyň öňki direktorlaryndan biri, fizik Stiwen M. gerunger, EMP täsirli hüjüminiň adaty atom bombasy däl-de, wodorod bombasyny talap edýändigini we bu ukyby bolan ýurtlaryň global aňtaw guramalary tarapyndan ýakyndan yzarlanýandygyny aýtdy.

Kampaniýa süýtçi Genri Şwars

tarapyndan başlandy

ABŞ-da Eýrandan gelip çykýan EMP hüjüminden gorky 2008-nji ýylda Tähran baýlaşdyrylan urany artdyranda ýüze çykdy. Bu aladalar, Nýu-Yorkorkuň demirgazygyndaky süýt telekeçisi Genri Şwars tarapyndan 2009-njy ýylda esaslandyrylan EMPACT America guramasy bilen syýasy ähmiýete eýe boldy. Şwarsyň millionlarça dollar sarp edip, alyp barýan işleri konserwatiw toparlaryň göwnünden turdy we EMP hüjüminiň ABŞ-nyň ilatynyň 90 göterimine düşüp biljekdigi sebäpli betbagtçylyk senarileriniň ýaýramagyna ýol açdy. Bu pikirler respublikan partiýanyň ýyllar boýy öňdebaryjy şahsyýetleriniň arasynda kabul edildi we milli howpsuzlyk syýasatlarynda öz beýanyny tapdy.

ABŞ-nyň administrasiýasy 2019-njy ýylda gol çekilen prezidentiň karary bilen federal institutlary EMP hüjümlerinden goramagy maksat edinýän bolsa-da, bu işiň möhüm şahsyýetleri Eýrana howp abandyrýar. Şeýle-de bolsa, alymlar üstünlikli EMP hüjüminiň, partlamagyň beýikligi, atmosfera şertleri we gün ýeli ýaly gözegçilik edip bolmaýan köp üýtgeýjä baglydygyny nygtaýarlar.

Elektromagnit impuls töwekgelçiligi halkara howpsuzlyk strategiýalarynda tehniki mesele bolmagynda galýar. ABŞ-nyň degişli guramalary infrastruktura howpsuzlygyny üpjün etmek üçin strategiki meýilnamalaşdyryşlaryny dowam etdirýärkä, hüjüm bolup biläýjek ýagdaýynda raýat goranyşyny we aragatnaşyk ulgamlaryny goramagyň proseduralary milli howpsuzlyk meýilnamasynyň bir bölegi bolmagyny dowam etdirýär.

Netije

EMP hüjümleri teoretiki taýdan häzirki zaman tehnologiki infrastrukturany ysmaz etmek mümkinçiligine garamazdan, bu hüjümiň üstünlikli bolmagy üçin zerur tehniki şertleriň çylşyrymlylygy howpuň realizmine çynlakaý şübhe döredýär. Ylmy maglumatlar şeýle hüjümiň "teňňäni agdarmak" ýaly pes ähtimallygynyň bardygyny görkezýär.

Beýleki tarapdan, EMP meselesiniň ABŞ-nyň içerki syýasatynda "gorky pudagy" hökmünde ulanylýandygy baradaky tankytlar, howpsuzlyk syýasatlaryny kesgitlemekde tehniki faktlar däl-de, syýasy sebäpleriň täsirli bolup biljekdigini görkezýär. Bu ýagdaý, milli howpsuzlyk strategiýalarynyň ylmy esaslar ýa-da betbagtçylyk ssenarileri bilen emele gelýärmi diýen soragy döredýär.

Mümkin täsirler

EMP hüjüminiň ähtimallygyny gün tertibinde saklamak ABŞ-nyň goranyş býudjetiniň we tehnologiki infrastruktura maýa goýumlarynyň bu ugurda üýtgemegine sebäp bolup biler. Bu ýagdaý, esasanam Eýran ýaly ýurtlar bilen diplomatik dartgynlygyň hasam güýçlenmegine we sebitdäki durnuksyzlygyň ýokarlanmagyna sebäp bolup biler.

Mundan başga-da, howp abanmagy raýat jemgyýetinde howpsuzlyk aladalaryny artdyryp, hökümetiň has berk howpsuzlyk syýasatlaryny durmuşa geçirmegine jemgyýetçilik goldawyny döredip biler. Şeýle-de bolsa, howpy ulaltmak halkyň uzak möhletde hakyky howpsuzlyk töwekgelçiligine biperwaý garamagyna sebäp bolup biler.