Yaxın Şərqdə enerji xəritəsi yenidən tərtib edilir: 46 illik neft kəməri layihəsi üçün nəhəng addım

ABŞ və İran arasındakı gərginliyin Fars körfəzində dəniz nəqliyyatını iflic etməsi və buna görə də qlobal enerji təchizatının ürəyi olan Hörmüz boğazı region ölkələrini alternativlər axtarmağa vadar edib. Neft ixracından asılı olan İraq, boğazın bağlanmasının mümkün risklərinə qarşı strateji addım ataraq, təxminən 46 ildir boş qalan tarixi marşrutu canlandırmağa hazırlaşır.

Hörmüz boğazına alternativ: 15 milyard dollarlıq nəhəng investisiya

Reuters-in əldə etdiyi mənbələrə görə, İraq neftini Suriya üzərindən Aralıq dənizinə daşıyacaq yeni boru kəməri layihəsinin dəyərinin 15 milyard dolları keçəcəyi gözlənilir. ABŞ rəsmiləri və nəhəng konsorsium, o cümlədən Chevron bu layihəni qlobal enerji sektorunu Hörmüz boğazından asılılıqdan xilas edəcək kritik addım kimi qiymətləndirirlər. ABŞ-ın maliyyə naziri Scott Bessent bu yaxınlarda Hörmüz boğazının önümüzdəki iki il ərzində əhəmiyyətini itirərək adi bir su hövzəsinə çevriləcəyini iddia etmişdi. Bessent, Boğazdan keçən neft və LNG miqdarının 50-70%-nin yeraltı boru kəmərlərinə ötürüləcəyini bildirsə də, sektor mənbələri tikinti prosesi və bürokratik maneələr səbəbindən layihənin ən az 4 il çəkə biləcəyini proqnozlaşdırır.

İraqın Neft İxracında Böyük İtki

İraq Hörmüz boğazındakı qeyri-sabitlikdən ən çox zərər çəkən aktyorlardan biridir. İraq İctimai Neft Şirkətinin (SOMO) məlumatına görə, müharibədən əvvəlki dövrdə böyük hissəsi Fars körfəzi vasitəsilə gündə 3,6 milyon barel (ayda təxminən 110 milyon barrel) neft ixrac edən ölkə iyul ayında Hörmüz vasitəsilə cəmi 35,5 milyon barel neft nəql edə bilib. Bu böyük itki bir daha alternativ marşrutların aktuallığını nümayiş etdirdi. Hazırda İraqın aktiv şəkildə istifadə etdiyi yeganə xətt olan Kərkük-Ceyhan boru kəməri ilə daşımalara keçən il yenidən başlansa da, Bağdad rəhbərliyi tək bir xəttdən asılı qalmaq istəməyərək gözlərini Aralıq dənizinə çevirib.

Kərkük-Banyas Xətti Tamamilə Yenilənir

İraqın şimalındakı Kərkük bölgəsini Suriyanın Aralıq dənizi sahilindəki Banyas limanına birləşdirən mövcud xətt var. Lakin 1980-ci illərdən bu yana iki ölkədə gedən müharibələr və qarşıdurmalar nəticəsində ciddi ziyan görən bu xətt təxminən 46 ildir ki, müntəzəm istifadə olunmur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, köhnə xəttin bütöv hissələri belə müasir texnologiyaya uyğun gəlmir, ona görə də sıfırdan inteqrasiya olunmuş xam neft kəməri sistemi qurulacaq. Yeni layihə ilə İraqın şimal və cənubundakı neft yataqlarından çıxarılan xam neft ölkənin qərbindəki Hadisa bölgəsində qurulacaq nəhəng toplama mərkəzində birləşdiriləcək və oradan Suriyanın Banyas limanına nəql ediləcək.

Konsorsium Hazırdır, Suriyada Yeni Dövrə Gözlənilir

Suriya və İraq hökumətləri layihənin həyata keçirilməsi üçün texniki və maliyyə-iqtisadi əsaslandırmaları həyata keçirmək; ABŞ-ın enerji nəhəngi ChevronTI Capital və Qətərdə yerləşən UCC Holdingdən ibarət güclü konsorsiumla ayrı anlaşma memorandumları imzalayıb. ABŞ administrasiyası gündə 2 milyon barel xam neft daşımaq gücündə olacaq bu xəttin “bərpa və yenidən qurulmasını” dəstəklədiyini açıqlayıb. Bununla belə, layihə üçün ən böyük problemlərdən biri köhnə infrastrukturun tamamilə sökülməsi və Suriyanın yeni hökumətindən lazımi hüquqi və diplomatik icazələrin alınması prosesi olacaq. Bu bürokratik və texniki addımlar layihənin qrafikinə birbaşa təsir edəcək ən mühüm amillərdəndir.