Eastakyn Gündogardaky energiýa kartasy gaýtadan çekilýär: 46 ýyllyk nebit turbageçirijisi taslamasy üçin ägirt ädim

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlygyň Pars aýlagynda deňiz gatnawyny ysmaz etmegi we şonuň üçin global energiýa üpjünçiliginiň merkezi bolan Hormuz bogazy sebitdäki ýurtlary alternatiwa gözlemäge mejbur etdi. Nebit eksportyna garaşly Yrak, bogazyň ýapylmagynyň töwekgelçiligine garşy strategiki ädim ätmek bilen takmynan 46 ýyl bäri işlemeýän taryhy ýoly dikeltmäge taýynlanýar.

Hormuz bogazyna alternatiw: 15 milliard dollar uly maýa goýum

Roýter habar gullugynyň beren maglumatlaryna görä, Yrak nebitini Siriýanyň üsti bilen Ortaýer deňzine eltjek täze turbageçiriji taslamasynyň bahasynyň 15 milliard dollardan geçmegine garaşylýar. ABŞ-nyň işgärleri we “Chevron” ýaly ägirt uly konsorsium bu taslama global energiýa pudagyny Hormuz bogazyna garaşlylykdan halas etjek möhüm ädim hökmünde görýärler. ABŞ-nyň Gazna ministri Skott Bessent ýakynda Hormuz bogazynyň ähmiýetini ýitirjekdigini we ýakyn iki ýylda adaty suw howdanyna öwrüljekdigini öňe sürdi. Bessent Bosfordan geçýän nebitiň we LNG mukdarynyň 50% -den 70% -iniň ýerasty turbageçirijilere geçiriljekdigini mälim etse-de, pudaklaýyn çeşmeler gurluşyk prosesi we býurokratik päsgelçilikler sebäpli taslamanyň azyndan 4 ýyl dowam edip biljekdigini çaklaýarlar.

Yragyň nebit eksportynda uly ýitgi

Yrak, Hormuz bogazyndaky durnuksyzlykdan iň köp zyýan çeken aktýorlardan biridir. Yrak jemgyýetçilik nebit kompaniýasynyň (SOMO) maglumatlaryna görä, uruşdan öňki döwürde günde 3,6 million barrel nebit (aýda takmynan 110 million barrel) eksport eden ýurt, köpüsi Pars aýlagynyň üsti bilen iýul aýynda Hormuzyň üsti bilen bary-ýogy 35,5 million barrele iberip bilipdir. Bu ägirt uly ýitgi alternatiw ugurlaryň derwaýysdygyny ýene bir gezek görkezdi. Yrak tarapyndan häzirki wagtda işjeň ulanylýan ýeke-täk liniýa bolan Kirkuk-Jeýhan turbageçirijisi arkaly iberiş geçen ýyl gaýtadan başlandy, emma Bagdadyň administrasiýasy bir setire garaşly bolmak islemän, Ortaýer deňzine öwrüldi.

Kirkuk-Banyas liniýasy düýbünden täzelenýär

Yragyň demirgazygyndaky Kirkuk sebitini Siriýanyň Ortaýer deňziniň kenaryndaky Banyas portuna birleşdirýän bar. Şeýle-de bolsa, 1980-nji ýyllardan bäri iki ýurtda bolup geçen uruşlar we konfliktler sebäpli agyr zeper ýeten bu setir takmynan 46 ýyl bäri yzygiderli ulanylmaýar. Hünärmenler hatda köne liniýanyň bölekleriniň hem häzirki zaman tehnologiýalaryna laýyk gelmeýändigini, şonuň üçin çig nebit turbageçiriji ulgamynyň noldan dörediljekdigini aýdýarlar. Täze taslama bilen, Yragyň demirgazygyndaky we günortasyndaky nebit ýataklaryndan alynýan çig nebit, ýurduň günbataryndaky Hadisa sebitinde dörediljek ullakan ýygnamak merkezinde birleşdiriler we ol ýerden Siriýanyň Banyas portuna iberiler.

Konsorsium taýýar, Siriýada täze döwür garaşylýar

Siriýanyň we Yragyň hökümetleri taslamany durmuşa geçirmek üçin tehniki we maliýe-ykdysady esaslandyryşlary geçirmek üçin; ABŞ-nyň energiýa ägirdi Chevron TI Capital we Katarda ýerleşýän UCC Holding -den ybarat güýçli konsorsium bilen aýratyn düşünişmek memorandumlaryna gol çekdi. ABŞ-nyň administrasiýasy günde 2 million barrel çig nebit daşamaga ukyply bu liniýanyň “dikeldilmegini we durkuny täzelemegi” goldaýandygyny mälim etdi. Şeýle-de bolsa, taslama üçin iň uly kynçylyklaryň biri köne infrastrukturany düýbünden sökmek we Siriýadaky täze hökümetden zerur kanuny we diplomatik rugsatlary almak bolar. Bu býurokratik we tehniki ädimler taslamanyň meýilnamasyna gönüden-göni täsir etjek iň möhüm faktorlaryň biridir.