Zəngəzur dəhlizinin inqilabi yeni planı: Əliyev çoxölçülü baxışı elan etdi

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ölkənin əsas ərazisi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirəcək strateji Zəngəzur Dəhlizi layihəsi ilə bağlı əsaslı bəyanatlar verib. Dəhlizin təkcə avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatından ibarət olmadığını vurğulayan Əliyev layihənin enerji, kommunikasiya və infrastruktur ölçülərini özündə birləşdirən nəhəng inteqrasiya prosesi olduğunu bildirib. Əliyev "Fiber optik kabel xətləri, daha sonra elektrik enerjisinin ötürülməsi şəbəkələri və gələcəkdə lazım gələrsə, neft və təbii qaz kəmərləri də buradan keçə bilər. Ona görə də bu gün biz Zəngəzur dəhlizinə daha geniş və uzaqgörən prizmadan baxırıq" deyib.

Azərbaycan Dövlət Televiziyasına (AZTV) eksklüziv müsahibə verən Prezident Əliyev regionda qızğın şəkildə aparılan infrastruktur işləri və layihənin gələcək geosiyasi təsirləri barədə ətraflı məlumat verib.

Tarixi Məqsəd Addım-addım: Zəngəzur Dəhlizində Yeni Era

Coğrafi cəhətdən Azərbaycanın əsas strukturundan ayrı, lakin onun tərkib hissəsi olan Naxçıvanı birləşdirməyin tarixi ideal olduğunu deyən Əliyev hazırda bu böyük məqsədə çatmağa çox yaxın olduqlarını bildirdi. İkinci Qarabağ müharibəsinə son qoyan üçtərəfli bəyannamədə bu dəhlizin açılması ilə bağlı dəqiq müddəanın olduğunu xatırladan Əliyev, buna baxmayaraq, Ermənistanın müharibənin başa çatmasından sonrakı 5 il ərzində sahədə konkret və əməli addımlar atmaqdan yayındığını bildirib.

Prosesin diplomatik müstəvisinə də toxunan Əliyev 2025-ci il avqustun 8-də ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqtonda keçirilən tarixi sammitdə məsələnin həll olunduğunu xatırladıb. Bu kontekstdə Azərbaycan Prezidenti TRIPP adlı layihənin faktiki olaraq icrasına başlandığını bildirib.

Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsindən dərhal sonra regionda dəmir yolu və avtomobil yollarının tikintisinə sıfırdan başladığını qeyd edən Əliyev Naxçıvan istiqamətində işlərin fasiləsiz olaraq davam etdiyini bildirib. Gələn il Azərbaycan sərhədləri daxilində dəmir yolu xəttinin Ermənistan sərhədinə çatacağını deyən Əliyev əlavə edib ki, Ermənistan tərəfində hələlik konkret hazırlıq olmadığı üçün öz işlərini daha da sürətləndirməyə ehtiyac yoxdur.

İllik 15 Milyon Ton Yük Tutumu və Böyük Enerji İnvestisiyaları

İlk mərhələdə Zəngəzur dəhlizi ilə ildə ən azı 15 milyon ton yükün daşınmasının nəzərdə tutulduğunu bildirən Prezident Əliyev layihənin qlobal ticarət yolları baxımından əhəmiyyətinə diqqət çəkdi. O, əvvəlcə yalnız logistika dəhlizi kimi nəzərdə tutulan layihənin zamanla daha əhatəli regional inkişaf modelinə çevrildiyini vurğulayıb.

Əliyev Azərbaycan torpaqlarından Ermənistan ərazisindən keçərək Naxçıvana çatacaq elektrik xətləri ilə bağlı layihələrin tam hazır olduğunu bildirib və işğaldan azad edilmiş Cəbrayıl rayonunda tikilən nəhəng transformator mərkəzinin də bu məqsədə xidmət edəcəyini bildirib. O, bildirib ki, bu qurğu yüksək gərginlikli elektrik enerjisini fasiləsiz və yüksək tutumla ötürmək üçün xüsusi dizayn edilib.

Ermənistanın Enerji Təhlükəsizliyi və Regional Riskləri

Ermənistan ərazisində elektrik dirəklərinin çəkiləcəyi koordinatların azərbaycanlı mühəndis və ekspertlərin ciddi ekspertizaları ilə müəyyən edildiyini qeyd edən Əliyev Ermənistan rəhbərliyinin indi bununla bağlı konstruktiv addımlar atmalı olduğunu vurğulayıb. Əliyev bu layihənin əslində Ermənistanın özünün enerji təhlükəsizliyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirib və aşağıdakı qiymətləndirməni edib:

"Ermənistan bu layihəni ilk növbədə öz maraqları üçün gərəkli görməlidir. Bu gün onların ən əsas enerji mənbəyi olan AES-in idarə olunması onların öz əlində deyil. Üstəlik, bu stansiya ömrünü başa vurmuş, bütün region üçün ciddi təhlükəsizlik təhlükəsi yaradan son dərəcə köhnə bir obyektdir. Bu stansiyanın gec-tez bağlanması qaçılmazdır".

Azərbaycan və Türkiyənin sözügedən AES-in yaratdığı təhlükələri beynəlxalq mediada hər fürsətdə dilə gətirdiyini xatırladan Əliyev, stansiyanın fəaliyyəti dayandırılacağı təqdirdə Ermənistanın böyük enerji böhranı ilə üzləşəcəyini müdafiə edib. Azərbaycanın mövcud enerji ötürücü xətlərinin Rusiya, İran və Gürcüstanla, Gürcüstandan keçməklə Türkiyə ilə inteqrasiya olunduğunu deyən Əliyev Ermənistan ərazisindən keçərək Naxçıvana, oradan da Türkiyə və Avropaya uzanacaq bu yeni enerji dəhlizinin mümkün böhran vəziyyətində Ermənistanın enerji şəbəkəsini ayaqda saxlaya biləcək yeganə xilasedici mexanizm olacağını vurğulayıb.