ABD'nin Dev Borç Sarmalı: Kamu Borcu Son Çeyrek Asırda 7 Katına Çıktı

Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) ekonomik geleceğini gölgeleyen kamu borcu, son çeyrek asırda uygulanan mali politikalar, küresel krizler ve askeri harcamaların etkisiyle önlenemez bir yükseliş trendine girdi. ABD Hazine Bakanlığı verilerinden derlenen bilgilere göre, ülkenin son 25 yılda dahil olduğu savaşlar, devasa savunma bütçeleri ve Kovid-19 salgını döneminde hayata geçirilen destek paketleri, bütçe açığını tarihi seviyelere taşıyarak borç yükünü katladı.

Çeyrek Asırlık Borç Maratonu: 5,8 Trilyon Dolardan 40 Trilyon Dolara

ABD'nin Ağustos 2001 tarihinde 5,8 trilyon dolar seviyesinde seyreden kamu borcu, bu tarihten itibaren hızla yükselişe geçti. Afganistan ve Irak operasyonlarının getirdiği ek savunma harcamaları ile yürürlüğe giren vergi indirimlerinin birleşik etkisiyle, ülkenin borç stoku 2008 yılında ilk kez 10 trilyon dolar sınırını aştı. 2008 küresel finansal krizinin etkilerini hafifletmek amacıyla yürürlüğe konulan devasa kurtarma paketleri de borç dağının büyümesinde katalizör rolü üstlendi.

Takip eden yıllarda da artış eğilimini sürdüren borç yükü, 2017 yılında 20 trilyon dolara ulaştı. Tüm dünyayı etkisi altına alan ve küresel enflasyonu tetikleyen Kovid-19 salgını ise borçlanma hızına yeni bir boyut kazandırdı. Pandeminin ekonomik tahribatını önlemek amacıyla devreye sokulan trilyonlarca dolarlık destek paketleri sonucunda, ülkenin kamu borcu 2022 başlarında 30 trilyon dolar barajını geride bıraktı. Salgın sonrasındaki dönemde de artan savunma bütçeleri ve kamu harcamaları borç sarmalını büyütmeye devam etti.

Yılın başında 38,4 trilyon dolar seviyesinde bulunan toplam borç miktarı, 18 Ağustos itibarıyla 40 trilyon 47 milyar dolara ulaştı. ABD'nin borç yükünün 30 trilyon dolardan 40 trilyon dolara sadece 4,5 yıl gibi kısa bir sürede tırmanması, borçlanma hızındaki tarihi ivmeyi gözler önüne serdi. Böylece ülkenin kamu borcu, son 25 yılda yaklaşık 7 katına çıkmış oldu.

Bütçe Açıklarını Tetikleyen Yapısal Sorunlar ve Faiz Kıskacı

Ekonomistler, borç yükündeki bu olağanüstü artışı; yükselen faiz maliyetleri, nüfusun yaşlanmasıyla birlikte artan sosyal güvenlik harcamaları, yapısal gelir-gider dengesizlikleri, geniş kapsamlı vergi indirimleri ve kriz dönemlerinde uygulanan teşvikler gibi çok katmanlı nedenlere dayandırıyor. ABD Merkez Bankasının (Fed) enflasyonla mücadele doğrultusunda faiz oranlarını uzun süre yüksek seviyelerde tutması, federal hükümetin ihraç ettiği tahvillere ödediği faiz faturasını ciddi şekilde kabarttı.

Yapılan geniş ölçekli vergi indirimleri kamu gelirlerini baskılarken, savunma ve sosyal program harcamalarındaki süreklilik yapısal bütçe açıklarını kalıcı hale getirdi. Hazine Bakanlığının son bütçe verilerine göre, Ekim 2025'te başlayan 2026 mali yılında federal hükümetin gelirleri yüzde 3 artış gösterirken, giderleri yüzde 5 yükseldi. Bu durum, temmuz sonu itibarıyla mali yılın ilk 10 ayında bütçe açığının yüzde 10 artmasına yol açtı. Aynı dönemde, ülkenin kamu borcunun net faiz gideri de 1 trilyon dolara yaklaştı.

Fed verileri, ABD'nin toplam kamu borcunun Gayri Safi Yurt İçi Hasılaya (GSYH) oranının 2020'nin ikinci çeyreğinde yüzde 132,7 ile zirve yaptığını, 2023'ün ilk çeyreğinde ise yüzde 115,6'ya kadar gerilediğini gösteriyor. Bu yılın ilk çeyreğinin sonu itibarıyla ise borcun GSYH'ye oranı yüzde 122,6 olarak hesaplandı. ABD'nin kamu borcu, tarihte ilk kez 2012 yılında ülke ekonomisinin toplam büyüklüğünü aşmıştı.

Tahvil Piyasasında Gerilim ve CRFB'den Kritik Uyarılar

ABD'de Hazine tahvili faizlerinin yüksek seyretmesinde; artan borç yükünün yanı sıra yapay zeka altyapısına yönelik yoğun kurumsal borçlanma talebi, İran ile yaşanan jeopolitik gerilimler ve yükselen petrol fiyatlarının körüklediği enflasyon endişeleri etkili oluyor. Küresel mali belirsizlik ortamında yatırımcılar, Amerikan borçlanma araçları için daha yüksek risk primi talep ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın ikinci kez göreve gelmesinin ardından bir miktar gevşeyen uzun vadeli Hazine tahvili faizleri, Washington-Tahran hattındaki gerilimin tırmanmasıyla yeniden yükselişe geçerek son 20 yılın en yüksek seviyelerini test etti. Baskı altındaki tahvil piyasasını rahatlatmak isteyen ABD Hazine Bakanlığı, çarşamba günü uzun vadeli tahvil geri alım operasyonlarının büyüklüğünü en az iki katına çıkaracağını duyurdu. Ancak ekonomistler, bu adımın geçici bir rahatlama sağlayacağını ve devasa bütçe açıklarının yakın zamanda kapanacağına dair bir işaret olmadığını vurguluyor.

Sorumlu Federal Bütçe Komitesinden (CRFB) yapılan açıklamada, ülkenin kamu borcunun 5 aydan kısa sürede 1 trilyon dolar arttığına dikkat çekildi. CRFB Başkanı Maya MacGuineas, toplam borcun son 10 yılda 2 katına, 20 yıldan kısa bir sürede ise 4 katına çıktığını belirtti. ABD'nin borç yükünün 1981 yılında ilk kez 1 trilyon dolara ulaşmasının yaklaşık 200 yıl sürdüğünü hatırlatan MacGuineas, şu ifadeleri kullandı:

"O dönemde Başkan Ronald Reagan, televizyondan halka seslenirken, 'Eğer bir ulus olarak bir uyarıya ihtiyacımız varsa, işte bu o uyarı olsun' demişti. Amerika'nın kuruluşunun 250. yılında ise sadece borç faiz ödemeleri için bundan daha fazlasını harcıyoruz."

MacGuineas, kamu borcunun ülke ekonomisinin büyüklüğünü aştığını ve bütçe açığının GSYH'ye oranının olması gereken seviyenin iki katına çıktığını belirtti. Borcun sadece kağıt üzerinde bir veri olmadığını vurgulayan MacGuineas, "Bu borç ekonominin genelinde hissedilir ve insanların cebine yansır. Ne kadar çok borçlanırsak enflasyonu o kadar körükler, bütçedeki diğer öncelikleri dışlar ve kendimizi iç ve dış şoklara karşı savunmasız bırakırız. Yeni borçlanma yapmama taahhüdü ilk adım olmalıdır. Amerika'nın daha kaç tane böyle kritik dönüm noktasını kaldırabileceğini kimse bilmiyor" uyarısında bulundu.