Doğu Akdeniz'de Dev Proje Türk Duvarına Çarptı: Atina ve Lefkoşa Birbirine Düştü

Doğu Akdeniz'in jeopolitik dengelerini değiştirmeyi hedefleyen ve Avrupa Birliği'nin (AB) stratejik yatırımları arasında yer alan 1,9 milyar euro değerindeki Great Sea Interconnector (GSI) projesi, Türkiye'nin kararlı diplomasisi ve askeri caydırıcılığı ile ortaklar arasındaki finansal anlaşmazlıklar nedeniyle büyük bir çıkmaza girdi. Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ve İsrail elektrik şebekelerini birbirine bağlamayı amaçlayan yaklaşık 1.200 kilometrelik devasa denizaltı kablo hattı projesi, bölgenin jeopolitik gerçeklerine tosladı.

Ankara'nın Kıta Sahanlığı Engeli ve Meşru Haklar

Brüksel yönetiminin büyük önem atfettiği ve 657 milyon euro kaynak ayırdığı projenin önündeki en büyük aşılmaz engel, planlanan kablo güzergahının doğrudan Türkiye'nin kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölgesi (MEB) sınırlarından geçmesi oldu. Atina yönetimi, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni kendi çıkarları doğrultusunda yorumlayarak Girit ve Çoban (Kassos) adaları üzerinden maksimalist deniz yetki alanı iddialarında bulunurken, Ankara bu tek taraflı dayatmaları kesin bir dille reddetti.

Türkiye, adaların ana karanın kıta sahanlığını otomatik olarak kesemeyeceği yönündeki hukuki tezini sadece masada değil, sahada da askeri gücüyle kararlılıkla uyguluyor. Nitekim bu duruş, 2024 yılında somut bir askeri hamleyle karşılık buldu. Yunanistan'ın tartışmalı deniz alanlarında araştırma gemileriyle faaliyet gösterme girişimi, Türk savaş gemilerinin bölgeye intikal etmesiyle anında durduruldu.

Sahadaki Caydırıcılık Atina'ya Geri Adım Attırdı

Türk donanmasının kararlı müdahalesi karşısında Atina yönetimi, açık deniz araştırma programının bazı bölümlerini ertelemek zorunda kalarak Türkiye'nin bölgedeki askeri ve hukuki caydırıcılığını fiilen kabul etmiş oldu. Türkiye'nin Mavi Vatan doktrini çerçevesinde egemenlik haklarından ve deniz sınırlarından asla taviz vermeyeceğini ilan etmesi, bölgede Türkiye'yi dışarıda bırakan hiçbir enerji projesinin hayata geçemeyeceğini bir kez daha kanıtladı.

Jeopolitik krizlerin gölgesinde ilerleyemeyen proje, sadece dış engellerle değil, kendi içindeki derin finansal çatlaklarla da sarsılıyor. Projenin mimarları olan Yunanistan ve GKRY, milyarlarca euroluk faturanın paylaşımı konusunda adeta birbirine girmiş durumda.

Finansal Çöküş: 1.9 Milyar Euroluk Fatura Kriz Yarattı

Başlangıç planlamasına göre 2024 yılında faaliyete geçmesi hedeflenen projede, maliyetin yüzde 63'lük kısmının (786 milyon euro) GKRY, yüzde 37'sinin ise (460 milyon euro) Yunanistan tarafından karşılanması öngörülüyordu. Ancak Atina, projenin asıl faydalanıcısının GKRY olduğunu savunarak mali yükün büyük kısmını Lefkoşa'ya yıkmaya çalışırken; GKRY tarafı ise bu yüksek maliyetlerin kendi halkının omuzlarına yüklenmeyeceğine dair kesin garantiler talep ediyor. Finansal paylaşım konusundaki bu uzlaşmazlık, GSI projesini tamamen belirsizliğe sürüklüyor.