Enerji Krizi Kömüre Dönüşü Hızlandırdı: Küresel Emisyonlarda Yeni Rekor Kapıda!

Orta Doğu'da yaşanan jeopolitik gerilimler ve ABD-İran eksenindeki kriz, küresel enerji piyasalarında derin yaralar açmaya devam ediyor. Bölgedeki istikrarsızlığın yol açtığı arz kesintileri ve doğal gaz fiyatlarındaki fahiş artışlar, dünya genelinde birçok ülkeyi daha ucuz ama daha kirletici bir alternatif olan kömüre yöneltti. Bu durum, küresel çevre felaketini tetikleyerek elektrik üretiminden kaynaklanan karbon emisyonlarının bu yıl rekor seviyeye ulaşmasına neden oluyor.

Jeopolitik Krizler ve Hava Koşulları Kömüre Yönelimi Artırdı

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yayımlanan Yıl Ortası Elektrik Sektörü Güncellemesi raporu, küresel enerji dönüşümünün karşı karşıya kaldığı zorlukları gözler önüne seriyor. Rapora göre, yılın ilk yarısında Orta Doğu'da tırmanan gerilim, doğal gaz tedarik zincirinde aksamalara yol açtı. Artan gaz fiyatları karşısında çaresiz kalan birçok bölge, elektrik üretimi için rotayı yeniden kömür ve petrol yakıtlarına çevirdi. Son aylarda etkili olan olumsuz hava koşulları da fosil yakıtlı elektrik üretimini destekleyerek bu süreci hızlandırdı. Tüm bu gelişmelerin sonucunda, elektrik sektöründen kaynaklanan küresel karbondioksit emisyonlarının bu yıl yüzde 1'in üzerinde artış göstererek tarihi bir rekor kıracağı öngörülüyor. Ancak mevcut ekonomik ve piyasa dinamikleri, bu emisyonların 2027 yılına gelindiğinde yatay bir seyir izleyeceğine işaret ediyor.

Bölgelere Göre Emisyon Dengesi: Çin ve Hindistan Yükselişte, Batı Gerilemede

Geçtiğimiz yıl, düşük emisyonlu enerji kaynaklarının devreye girmesi ve elektrik talebindeki ılımlı büyüme sayesinde Çin ve Hindistan son beş yılda ilk kez emisyonlarını azaltmayı başarmıştı. Bu durum küresel emisyonların geçen yıl neredeyse sabit kalmasını sağladı. Ancak bu yıl tablo tamamen tersine dönüyor. Gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerde emisyonların hızla artacağı tahmin ediliyor. Çin, Hindistan, Güneydoğu Asya, Orta ve Güney Amerika, Afrika ve Avrasya'da beklenen emisyon artışları, Avrupa Birliği (AB) ve ABD'deki düşüşlerle ancak kısmen dengelenebilecek.

Özellikle Çin'de, yüksek elektrik talebi ve rüzgar enerjisi üretiminin beklentilerin altında kalması nedeniyle fosil yakıtlara olan bağımlılık arttı. Bu durum, Çin'in emisyonlarında bu yıl yaklaşık yüzde 2'lik bir artışa yol açacak. Güneydoğu Asya'da ise 2026-2027 döneminde yıllık ortalama yüzde 6'lık agresif bir emisyon artışı öngörülüyor. Hindistan'da geçen yıl yüzde 3,5 oranında gerileyen elektrik sektörü emisyonlarının, kömür santrallerinin yoğun kullanımı nedeniyle bu yıl yüzde 3, 2027'de ise yüzde 1,5 artacağı tahmin ediliyor.

Buna karşılık, gelişmiş ekonomilerde olumlu gelişmeler yaşanıyor. ABD'de elektrik üretiminden kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının bu yıl yüzde 3 oranında azalması ve 2027'ye kadar sabit kalması bekleniyor. Emisyon düşüşünde liderliği ise Avrupa Birliği üstleniyor. AB'de elektrik üretimi kaynaklı emisyonların 2026'da yüzde 5, 2027'de ise yüzde 16 oranında gerileyeceği öngörülüyor. Bu düşüşle birlikte, 2027 yılındaki AB emisyonları, 2017 seviyesinin yarısından bile daha az olacak.

Küresel Karbon Yoğunluğunda Umut Veren Düşüş Eğilimi

Toplam emisyon miktarlarındaki artışa rağmen, temiz ve düşük emisyonlu enerji kaynaklarının küresel elektrik üretimindeki payının artması, karbon yoğunluğunda iyileşme sağlıyor. Küresel elektrik üretiminin karbon yoğunluğunun yıllık ortalama yüzde 3 oranında azalacağı tahmin ediliyor. Bu doğrultuda, 2025 yılında kilovatsaat başına 435 gram olan karbondioksit yoğunluğunun, 2027 yılında kilovatsaat başına 410 gram seviyesine düşmesi bekleniyor.

Karbon yoğunluğundaki en radikal düşüş yine Avrupa Birliği'nde gözlemlenecek. AB'de karbon yoğunluğunun yıllık ortalama yüzde 12 azalarak, 2025'teki kilovatsaat başına 175 gram seviyesinden 2027'de 135 gram seviyesine ineceği tahmin ediliyor.

Çin'de elektrik üretiminin karbon yoğunluğunun yıllık ortalama yüzde 4 azalarak 2025'teki 535 gram seviyesinden 2027'de 495 grama gerilemesi beklenirken, Hindistan'da da benzer hızda bir düşüş öngörülüyor. ABD'de ise geçen yıl yatay seyreden karbon yoğunluğu azalışının, 2025-2027 döneminde yıllık ortalama yüzde 4'ün üzerinde bir hızla devam edeceği tahmin ediliyor.