Gıda Güvenliğinde Yeni Dönem: Bakanlık Düzenlemeleri Yürürlüğe Girdi

Tarım ve Orman Bakanlığı, yeni gıdaların piyasaya sunulmasına ilişkin önemli düzenlemeler getirdi. Bu düzenlemeler, Resmi Gazete'de yayımlanan “Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği” ve “Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği” ile resmiyet kazandı ve yürürlüğe girdi. Teknolojinin gelişmesi ve alternatif gıda kaynaklarına olan ilginin artmasıyla, yeni bileşenlerin gıda olarak kullanılmasına yönelik talepler dikkate alınarak bu adımlar atıldı.

Yeni Düzenlemelerin Kapsamı ve Amaçları

Yeni düzenlemeler, gıda işletmecilerinin geliştirdikleri yeni gıdaları piyasaya sürme koşullarını ve tüketicilerin güvenliğini sağlamak amacıyla detaylı kurallar içeriyor. Avrupa Birliği'nin yeni gıdalara ilişkin listesindeki 189 gıda bileşeni Türkiye'de de kabul edilirken, 32 bileşen ise GDO'lu mikroorganizmalar, domuz kaynaklı ya da böcek içerikli olmaları nedeniyle listeye alınmadı.

Yönetmelik, yeni gıdaların kullanımı için belirlenen prosedürlere uygun olarak risk değerlendirmesi yapılmasını ve insan sağlığı açısından güvenlik riski bulunmadığı takdirde gıdanın kullanımına izin verilmesini öngörüyor. Yönetmelik ekinde yer almayan gıdaların piyasaya sürülmesi için ise Bakanlığa başvuru yapılması ve güvenilirlik değerlendirmesinin ardından izin alınması gerekiyor.

Gıda Güvenliği ve İnovasyonun Teşviki

Düzenlemelerle, daha önce gıda olarak tüketilmemiş bileşenlerin tanımlanarak risk değerlendirme sonuçlarına göre kullanımına izin verilmesi hedefleniyor. Bu sayede tüketici sağlığının korunması ve yenilikçi gıda teknolojileri ile üretim süreçlerinin teşvik edilmesi amaçlanıyor. Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği ve Uygulama Tebliği 20 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak resmen yürürlüğe girdi.

Yönetmeliğin Uygulama Alanı

Yönetmelik, yeni gıdaların piyasaya arz edilmesine ilişkin usul ve esasları belirlerken, Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerine Dair Yönetmelik kapsamındaki değerlendirmeleri, Gıda Enzimleri, Gıda Katkı Maddeleri ve Aroma Vericilerle ilgili yönetmelik kapsamına giren ürünleri kapsamıyor. Ayrıca, gıda maddelerinin üretiminde kullanılan ekstraksiyon çözücüleriyle ilgili dikey kodeks ürünleri de bu kapsam dışındadır.

Yeni Gıda Statüsü ve İzin Prosedürleri

Gıda işletmecileri, piyasaya sunmayı düşündükleri gıdaların yönetmelik kapsamına girip girmediğini kontrol etmekle yükümlüler. Şüphe durumunda, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü'ne danışarak gerekli bilgileri sunmaları gerekiyor. Yeni gıdalar listesinin güncellenmesi ise Avrupa Birliği mevzuatında yapılan değişikliklerle uyumlu olarak düzenlenecek ve bilimsel komisyonun görüşüne başvurulabilecek.

Risk Yönetimi ve İzin Prosedürleri

Bakanlık, yeni gıdalara izin verilmesi ve mevcut listenin güncellenmesi işlemlerini üç farklı yolla başlatabilecek. Bunlar; Genel Müdürlüğün inisiyatifi, başvuru sahibi tarafından yapılan başvurular ve Avrupa Birliği mevzuatındaki değişikliklere uyum amacıyla gerçekleştirilecek.

Geleneksel Gıdaların Bildirimi ve Değerlendirilmesi

Başvuru sahipleri, diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdaları piyasaya sunmak için bildirimde bulunabilirler. Genel Müdürlük, bu bildirimleri 45 iş günü içinde değerlendirerek bilimsel komisyona iletir. Komisyon, altı ay içinde bilimsel görüşünü oluşturur ve Genel Müdürlük gerekli izinleri verir.

Gıda Güvenliğini Sağlama Yükümlülüğü

Genel Müdürlük, gıda güvenliğini sağlamak amacıyla, bilimsel komisyonun görüşlerini dikkate alarak piyasaya arz sonrası izleme gereklilikleri uygulayabilir. Gıda işletmecileri, yeni bilimsel ya da teknik bilgileri veya diğer ülkeler tarafından uygulanan yasaklama veya kısıtlamaları gecikmeksizin bildirmekle yükümlüdürler.

Verilerin Gizliliği ve Korunması

Başvuru sahipleri, başvurularında sunulan bilgilerin gizli tutulmasını talep edebilirler. Bu talepler, kamuoyuna açıklanmasının önemli ölçüde zarar vereceği gerekçesiyle desteklenmelidir. Genel Müdürlük, bu bilgileri gizli olarak işleme alabilir.

AB Mevzuatına Uyum ve Yaptırımlar

Bakanlık, Avrupa Birliği'nin yeni gıda mevzuatına uyum sağlamak amacıyla, ilgili talimat ve kılavuzları hazırlayacak ve internet sitesinde yayımlayacak. Yönetmeliğe aykırı davranışlar, 5996 sayılı Kanun kapsamında cezalandırılacak.

Uyum Zorunluluğu ve Geçiş Süreci

Yönetmeliğin yayımından önce faaliyette bulunan gıda işletmecileri, 30 Haziran 2027 tarihine kadar yeni düzenlemelere uyum sağlamak zorundadır. Bu tarihten önce piyasaya arz edilen ürünler, raf ömrü sonuna kadar satılabilir.

Uygulama Tebliği ve Sonuç Değerlendirmesi

Uygulama Tebliği, yeni gıdaların izin prosedürleri, diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalara yönelik düzenlemeler gibi konuları kapsıyor. Bu düzenlemeler, gıda güvenliğini artırmak ve inovasyonu teşvik etmek amacıyla önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Gelecekte, bu düzenlemelerin gıda sektöründe yenilikçi gelişmeleri desteklemesi ve tüketici güvenliğini sağlaması bekleniyor.