Görme Engelli Akademisyene Şahit Dayatan Notere TİHEK'ten 200 Bin TL Rekor Ceza

Aksaray’da 2025 yılının nisan ayında, yüzde 90 görme engeli bulunan akademisyen Dr. Öğretim Üyesi Önder İşlek, vekaletname düzenletmek amacıyla gittiği noterlikte hiç beklemediği bir engelle karşılaştı. Noter görevlileri, Dr. İşlek’e görme engeli nedeniyle yanında iki şahit bulunmadığı sürece hiçbir yasal işlem yapılamayacağını bildirdi. Bu uygulamanın hukuki dayanağını sorgulayan İşlek’e; 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 89'uncu maddesi ile Türkiye Noterler Birliğinin 5 No'lu Birleştirilmiş Genelgesi hükümleri gerekçe gösterildi. Yetkililer, tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekaletnamelerin düzenleme şeklinde yapılmasının zorunlu olduğunu ve görme engelli bireyler için bu tür işlemlerde iki tanık bulundurulmasının yasal bir zorunluluk olduğunu iddia etti.

Hukuk Mücadelesi TİHEK Kararıyla Zaferle Sonuçlandı

Kendisine dayatılan bu uygulamanın yürürlükte olmadığını ve geçmişte kalan hatalı bir yorumlamadan kaynaklandığını savunan Dr. Önder İşlek, noterin işlem yapmamakta direnmesi üzerine geri adım atmadı. Olay yerine polis çağırarak şikayetçi olan akademisyen, ardından Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulundu. Ancak savcılık dosyayla ilgili kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi. Bu karara karşı hakimliğe yaptığı itirazdan da ret cevabı alan İşlek, pes etmeyerek konuyu Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na (TİHEK) taşıdı.

Başvuruyu titizlikle inceleyen TİHEK, Türkiye Noterler Birliğinin görme engelli bireyler için tanık zorunluluğu öngören 2014 tarihli 2 No'lu Genelgesi'nin, Danıştay 8’inci Dairesinin 13 Mart 2024 tarihli ve 2019/4831 Esas, 2024/1405 Karar sayılı ilamıyla iptal edildiğini belirledi. Kurum, görme engelli vatandaşların tüm işlemlerinin zorunlu olarak düzenleme şeklinde yapılması uygulamasının kaldırıldığını ve onaylama işlemlerinde tanık aranması şartının hukuken geçersiz olduğunu açıkça ortaya koydu.

"Engellilik Temelinde Doğrudan Ayrımcılık Yapılmıştır"

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, emsal niteliğindeki kararında şu ifadelere yer verdi: "Muhatap Noterin, başvuranın görme engelli olması nedeniyle vekalet işlemini iki tanık bulundurulması şartına bağlamasının nesnel ve makul bir gerekçeye dayanmadığı, söz konusu uygulamanın başvuranın hukuki işlem yapma ehliyetini ve irade açıklamasını yalnızca engelliliği nedeniyle sorgulayan, engelliliğe ilişkin kalıp yargı ve varsayımlara dayandığı tespit edilmiştir. Bu yaklaşımın, engelli bireylerin kendi seçimlerini yapma özgürlüğünü, bağımsız hareket edebilme kapasitesini ve bireysel özerkliğini gözetmediği, dolayısıyla başvuranın engellilik temelinde eşit muamele görme hakkını ihlal ederek doğrudan ayrımcılık teşkil ettiği değerlendirilmiştir."

Kararda ayrıca, Türkiye Noterler Birliğinin engelli bireylerin hizmetlere erişimini kolaylaştırmak adına gerekli idari ve teknik adımları attığı, bu nedenle birlikten kaynaklanan bir kusur bulunmadığı ifade edildi. Sürecin sorumlusu olarak belirlenen noter H.Ö.'ye ise ayrımcılık yasağını ihlal ettiği gerekçesiyle, ekonomik durumu ve ihlalin ağırlığı göz önünde bulundurularak 200 bin TL idari para cezası verilmesine hükmedildi.

"Bu Karar Engellilerin Yoluna Taş Koyanlara Ders Olmalı"

Yaşadığı hak mücadelesini Demirören Haber Ajansı’na (DHA) değerlendiren Dr. Önder İşlek, noterlikte kendisini engellemeye çalışan görevlilere yasanın doğrusunu anlatmaya çalıştığını belirterek şunları söyledi: "Aksaray’da notere gittiğimde şahit olmadan işlem yapamayacaklarını söylediler. Ben bunun eski bir düzenlemeden kaynaklanan yanlış bir yorum olduğunu biliyordum. Nezaketle kendilerine Noterler Birliği ve Danıştay kararlarını hatırlattım ancak işlem yapmaktan kaçındılar. Şikayetçi oldum, savcılık takipsizlik verdi, hakimliğe itirazım reddedildi. En sonunda TİHEK'e başvurdum. Sırf görme engelli olduğum için sosyal ve ekonomik hayatım felç edildi. TİHEK’in verdiği bu 200 bin liralık ceza kararı, diğer tüm kurumlara emsal teşkil etmesi açısından çok büyük bir önem taşıyor. Umuyorum ki bu karar sayesinde kamu ve özel sektördeki görevliler gerekli duyarlılığı gösterir ve engelli bireylerin hayatını zorlaştırmak yerine kolaylaştırıcı olurlar."