Ticari Hayatta Çek Alarmı: Resmi Rakamlar Yüzde 3, Piyasadaki Gerçek Risk Yüzde 30!

Türkiye ekonomisinin ve ticaret hayatının en kritik ödeme araçlarından biri olan çeklerde tahsilat riski her geçen gün derinleşiyor. Resmi istatistikler tablonun nispeten kontrol altında olduğunu gösterse de, reel sektörden gelen sinyaller piyasada çok daha büyük bir likidite sıkışıklığına işaret ediyor. Bankacılık sistemine yansıyan karşılıksız çek oranları düşük seviyelerde görünse de, el değiştiren, vadesi ötelenen ve yapılandırılan çeklerle birlikte fiili ödeme sorununun devasa boyutlara ulaştığı belirtiliyor.

Yılın İlk Yarısında 162 Milyar Liralık Çek Karşılıksız Çıktı

Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi tarafından açıklanan veriler, 2026 yılı Temmuz ayı itibarıyla karşılıksız işlemi yapılan çeklerin ibraz edilen toplam çeklere oranının adet bazında yüzde 2,7, tutar bazında ise yüzde 3,4 seviyesinde gerçekleştiğini ortaya koyuyor. Ancak bu oranların arkasındaki nominal büyüklükler oldukça ürkütücü bir tablo çiziyor. 2026 yılının ilk altı aylık döneminde karşılıksız işlemi gören çek sayısı 156 bin 794 adet olarak kayıtlara geçerken, bu çeklerin parasal değeri ise tam 162 milyar lira seviyesine ulaştı. Karşılıksız çek hacminin en yoğun olduğu şehirlerin başında ise ticaretin kalbi konumundaki İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa geliyor.

Resmi Verilerin Arkasındaki Gizli Tehlike: Bankaya Yansımayan Ödemeler

Ekonomistlere ve piyasa temsilcilerine göre, asıl tehlike resmi istatistiklerin dışında kalan gri alanda saklı duruyor. Ticari işletmeler, ticari prestijlerini kaybetmemek ve bankacılık sisteminde "kara listeye" girmemek adına çeklerini resmi olarak karşılıksız bırakmaktan kaçınıyor. Bunun yerine, alacaklılarla masaya oturarak vadeyi uzatma, çeki yeni bir vadeyle yapılandırma veya piyasadan toplanan başka çeklerle takas etme yoluna gidiyor. Bankacılık sistemine yansımayan bu formüller, piyasadaki gerçek tahsilat sorununu maskeliyor. Sektör analizleri, vadesinde tahsil edilemeyen, ertelenen ya da yapılandırılan çeklerin toplam içindeki payının fiilen yüzde 30'lar seviyesine kadar tırmandığını gösteriyor.

KOBİ'ler Tehdit Altında: Ödeme Zinciri Kırılma Noktasında

Finansmana erişim maliyetlerinin zirve yaptığı ve kredi musluklarının daraldığı mevcut ekonomik konjonktürde, çek vadelerinin fiilen uzaması en çok Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeleri (KOBİ) vuruyor. Tedarik zincirindeki bir halkanın ödemesini geciktirmesi, domino etkisi yaratarak tüm zincirin zarar görmesine yol açıyor. Bir KOBİ'nin elindeki çeki zamanında tahsil edememesi, kendi tedarikçilerine, çalışanlarına ve vergi dairelerine olan yükümlülüklerini yerine getirememesi anlamına geliyor. Bu durum, ticari piyasalarda güven iklimini zedelerken, ödeme zincirinin her an kırılma riskiyle karşı karşıya kalmasına neden oluyor. Bu nedenle, ekonomik istikrar için sadece bankacılık verilerinin değil, reel sektördeki fiili vadelerin ve ertelenen alacakların da yakından takip edilmesi gerekiyor.