TİHEK'ten Dev Televizyon Kanallarına ve RTÜK'e "Engelli Dostu Yayın" Uyarısı

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), medya sektöründe erişilebilirlik standartlarına uymayan televizyon kanallarına yönelik emsal niteliğinde bir karara imza attı. Kanal 7, ATV, Show TV, NOW TV ve Star TV'nin engelli bireylere yönelik erişilebilir yayın sunmadığı gerekçesiyle yapılan başvuruyu inceleyen TİHEK, bu durumun engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlali olduğuna hükmetti.

Yönetmeliğin Üzerinden 5 Yıl Geçmesine Rağmen Adım Atılmadı

Yapılan başvuruda, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından 2019 yılında yürürlüğe konulan "Sağırların, İşitme ve Görme Engellilerin Yayın Hizmetlerine Erişiminin İyileştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik" hatırlatıldı. Aradan geçen 5 yıllık süreye rağmen, şikayete konu olan televizyon kanallarının yönetmelikteki yükümlülükleri yerine getirmediği savunuldu. Özellikle görme engelli bireylerin yayınları takip etmesini kolaylaştıracak sesli betimleme gibi hayati uygulamalara yer verilmediği, bu durumun dolaylı ayrımcılık oluşturduğu ifade edildi. TİHEK'in yürüttüğü detaylı inceleme kapsamında muhatap kuruluşlardan savunma istense de, kanalların erişilebilirlik konusunda yeterli çalışma yürüttüklerine dair somut bir bilgi ve belge sunamadıkları belirlendi.

17 Bin 52'şer Lira İdari Para Cezası Uyarıya Dönüştürüldü

TİHEK, yaptığı hukuki değerlendirmede, yayıncı kuruluşların engelli dostu yayın yapma konusundaki pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediğini ve erişilebilirlik standartlarına aykırı davrandığını tespit etti. Bu durumun, engelli bireyleri yayın hizmetlerine erişimde dezavantajlı bir konuma sürüklediği vurgulandı. Kurul; Kanal 7, ATV, Show TV, NOW TV, Star TV ve denetleyici merci olan RTÜK'e 17 bin 52'şer lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi. Ancak ilgili kanunun hükümleri çerçevesinde bu para cezaları uyarı cezasına dönüştürüldü. Kararda, 6701 sayılı TİHEK Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme hükümlerine atıfta bulunularak, bilgi ve iletişimin engelsiz hale getirilmesinin devletin ve yayıncıların kaçınılmaz bir görevi olduğu hatırlatıldı.

Olağanüstü Durumlarda Erişilebilirlik Hayati Önem Taşıyor

TİHEK'in RTÜK'e gönderdiği tavsiye kararında, erişilebilirliğin sadece kültürel bir hak değil, aynı zamanda bilgiye erişim, yaşam hakkı ve kamu güvenliği ile doğrudan ilişkili temel bir hak olduğu vurgulandı. Özellikle deprem, sel, yangın ve salgın hastalık gibi afet veya olağanüstü dönemlerde yapılan acil durum yayınlarının; işaret dili, ayrıntılı altyazı ve sesli betimleme yöntemleriyle sunulmasının hayati önem taşıdığı ifade edildi. Tavsiye metninde ayrıca, Anadolu Ajansı tarafından işitme engellilerin doğru habere ulaşmasını sağlayan "Eller Konuşur" projesi iyi bir uygulama örneği olarak gösterildi. RTÜK'e, mevzuat ile uygulama arasındaki boşlukların hızla kapatılması ve medya hizmet sağlayıcılarının kapasitelerinin artırılması yönünde ivedilikle adım atması tavsiye edildi.