81 welaýatda täze howa mobilizasiýasy: Actionerli hereket meýilnamalary bilen 2053 sap nol nyşanyna tarap

Türkiye global howa krizisine garşy göreşde ýerli hökümetleriň güýjüni artdyrjak taryhy ädim ädýär. Howanyň üýtgemeginiň prezidentinden alnan maglumatlara görä, howanyň üýtgemegine garşy göreşi ýerli derejede has meýilleşdirilen, ölçenip bolýan we dowamly etmek maksady bilen täze döwür başlaýar. Şunuň bilen baglylykda, Howanyň kanunlaryna laýyklykda taýýarlanan we 4-nji awgustda Resmi gazetde çap edilmegi bilen güýje giren "Climateerli howanyň üýtgemegi hereket meýilnamalary we welaýat howanyň üýtgemegi utgaşdyryş geňeşleri baradaky düzgünnama" Türkiýanyň ýaşyl öwrülişigi üçin möhüm ýol kartasy hökmünde tapawutlanýar. Şäher häkimlikleri tarapyndan şu güne çenli dürli usullar bilen geçirilen ýerli klimat barlaglary, ähli welaýatlary täze düzgün bilen öz içine alýan umumy ulgamda birleşdirildi.

Çeşmede pudaklaýyn integrasiýa we zyňyndy derňewi

Täze düzgün bilen howanyň syýasaty indi diňe daşky gurşaw müdirlikleri tarapyndan amala aşyrylýan çäkli iş däl. Döwür; Energetika, transport, senagat, oba hojalygy, suw dolandyryşy, şäher meýilnamasy we maýa goýum syýasatlary ýaly möhüm pudaklar bilen doly integrirlenen görnüşde amala aşyrylar. Her welaýat howanyň töwekgelçiligini we öz çägindäki parnik gazlarynyň çeşmelerini jikme-jik seljerer. Welaýat derejesinde taýýarlanjak parnik gazlarynyň kömegi bilen zyňyndylaryň haýsy pudaklardan we işlerden gelip çykýandygy aýdyň bolar. Binalaryň, transport liniýalarynyň, önümçilik desgalarynyň we galyndylary dolandyryş ulgamlarynyň energiýa sarp edilişi gözden geçiriler we energiýa netijeliligine maýa goýumlarynyň iň zerur nokatlary kesgitlener. Şeýlelik bilen, täzelenip bilýän energiýa kuwwatyny artdyryp, uglerodyň iň ýokary azalmagyny üpjün etjek taslamalar çalt kesgitlener.

Beton taslamalar we güýçli maliýeleşdiriş modelleri

planserli meýilnamalar, Türkiýäniň global borçnamalaryny öz içine alýan Milli Goşant Deklarasiýasynyň maksatlaryny bu ugurdaky maýa goýumlaryna öwürer. Bu ugurda şäher binalarynda energiýa tygşytlylygy, üçekden ýokary gün energiýasy ulgamlary (SPP), elektrik şäher ulaglaryny ýaýratmak, demir ýol ulgamy we jemgyýetçilik transport maýa goýumlary we galyndylardan energiýa öndürmek ýaly anyk taslamalar durmuşa geçiriler. Her bir klimat hereketiniň çak edilýän býudjeti we mümkin bolan maliýeleşdiriş çeşmeleri meýilnamalaşdyrmak döwründe entek aýdyňlaşdyrylar. Düzgünnama gönüden-göni täze gaznany döretmese-de, munisipalitetlere Iller Bank çeşmeleri, milli höweslendiriş çäreleri, halkara howa fondlary we grant maksatnamalary üçin ýüz tutanda tehniki taýdan güýçli we ýokary kabul ederlikli taslama bukjalaryny taýýarlamaga ýol açar. Öňümizdäki döwürde milli we halkara maliýe çeşmeleri "Climateerli howanyň üýtgemegi hereket meýilnamasy (LCCAP)" -yň ileri tutulýan ugurlaryna laýyk gelýän taslamalara gönükdiriler.

2026-2032-nji ýyllar üçin möhüm ýol kartasy we sanly gözegçilik

Amalyň institusional infrastrukturasy üçin anyk bir senenama kesgitlenildi. Dolandyryjylaryň ýolbaşçylygynda we häkimlikleriň, uniwersitetleriň, döwlet edaralarynyň we hünär palatalarynyň gatnaşmagynda dörediljek welaýat howasynyň üýtgemegi boýunça utgaşdyryjy geňeşler 2026-njy ýylyň 31-nji dekabrynda dörediler. Toparlar dörediler we maglumatlary ýygnamak tapgyry 2026-njy ýylda tamamlanar, 2027-nji ýylda parnik gazlarynyň sanawlary we töwekgelçiliklere baha berler. 2028-2032-nji ýyllary öz içine alýan ilkinji ýerli howanyň üýtgemegi hereket meýilnamalary (LCCAP) 2027-nji ýylyň 31-nji dekabrynda karar berler. Bu proses, internet esasly E-YİDEP ulgamy arkaly sanly görnüşde amala aşyrylar we maglumatlar Iklim portaly arkaly aç-açan paýlaşylar. Gurlan gün energiýasy kuwwatyndan başlap, zyňyndylaryň mukdaryna çenli ähli maglumatlar her ýyl 30-njy iýuna giriziler we baha beriş hasabatlary her ýylyň 31-nji oktýabryna çenli halka hödürlener.