Ationatyryş şertnamasynyň netijesi boýunça salgytlary yzyna gaýtarmak baradaky konstitusiýa kazyýetiniň göterim karary

Konstitusiýa kazyýeti 2026-njy ýylyň 18-nji maýynda kabul edilen karary we 2021/22795 belgili karary bilen, iş şertnamasy ýatyrylan şertnama bilen ýatyrylan Emine Oýa üükseliň emläk hukuklarynyň adalatsyz aýyrylan girdeji salgydynyň yzyna gaýtarylmagy üçin göterim tölenmändigi sebäpli bozuldy. Arza beriji, hususy kompaniýadaky zähmet şertnamasy ýatyrylandan soň özüne tölenen ýatyryş öwezini doluş töleginden alnan 169,823.66 TL girdeji salgydynyň yzyna gaýtarylmagy üçin kazyýete ýüz tutdy we salgyt kazyýetiniň karary bilen yzyna gaýtarylmagyny alsa-da, aýyrylan senesinden yzyna gaýtarylan senesine çenli talap eden göterim tölegi ret edildi.

Courtokary Kazyýet adalatsyz ýygnalan salgytlaryň yzyna gaýtarylmagynda diňe esasy tölemegiň emläk hukugyny goramak üçin ýeterlik däldigini, şahsyýetiň emläginden mahrum edilen döwründe çeken ykdysady ýitgileriniň hem öwezini dolmalydygyny aýtdy. Karar Stambulyň 9-njy salgyt kazyýetine iberildi we düzgün bozulmanyň netijelerini ýok etmek we arza berijä 40,487.60 TL synag çykdajylaryny tölemek üçin gaýtadan kazyýet işine başlamak kararyna gelindi.

Konstitusiýa kazyýeti salgyt ýurisdiksiýasynyň kararlarynda inflýasiýanyň öwezini dolmak we adalatsyz ýygnanan pullaryň yzyna gaýtarylmagynda öwezini dolmak üçin öwezini dolmak mehanizminiň işlemezligi döwletiň emläk hukuklaryny goramak borjuna ters gelýär diýdi. Bu amalyň dowamynda degişli salgyt gullugyna edilen arzalar we soňraky kazyýet işlerinde salgyt kanunçylygynda "aç-açan salgyt ýalňyşlygy" we "düzediş-şikaýat" mehanizmleriniň işlemegi bilen baglanyşykly kanuny jedeller ýüze çykdy.

Näme üýtgedi?

• Adalatsyz ýygnan salgyt mukdary yzyna gaýtarylanda, diňe esasy tölemek ýeterlik hasap edilmedi we geçen wagt üçin göterim tölenmeli diýen ýörelge kabul edildi.
• Administrasiýa tarapyndan kanuny esasda ýygnan salgyt mukdarynyň şahsyýetiň çeken ykdysady ýitgileriniň öwezini dolmak üçin täzelenmelidigi we yzyna gaýtarylmalydygy nygtaldy.
• inationatyryş şertnamasynyň çäginde ýatyrylan öwezini dolmakdan alynýan salgytlaryň "aç-açan salgyt ýalňyşlygynyň" çäginde bolandygy we şonuň üçin göterim talaplarynyň kanuny esasda kabul edilendigi kabul edildi.

Kime degişlidir?

Bu karar, iş şertnamalary özara ýatyryş şertnamasy arkaly ýatyrylan we bu işde ahyrky öwezini dolmakdan girdeji salgydy aýrylan işgärlere, şeýle hem salgyt ýalňyşlyklary sebäpli yzyna gaýtarmak amallaryny amala aşyrýan salgyt töleýjilere we salgyt gullugyna gönüden-göni degişlidir.

täsirlilik

Netijeli senesi tekstde görkezilmedi; Karar 2026-njy ýylyň 18-nji maýynda kabul edildi.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, döwletiň adalatsyz ýygnan jemgyýetçilik bergilerini yzyna gaýtaryp bermek bilen wagtyň geçmegi bilen puluň gymmatyny ýitirip bilmejekdigini görkezýär. Gozgalmaýan emläk hukuklaryny goramak diňe nominal mukdary yzyna gaýtarmak bilen çäklenmän, şahsyýetiň şol puldan mahrum edilen döwründe çeken hakyky zyýanynyň öwezini dolmak arkaly hem mümkindir.

Kazyýet edaralarynyň salgyt yzyna gaýtarylmagy baradaky göterim haýyşlaryna Döwlet Geňeşiniň kesgitlenen hukugyna we Konstitusiýa Kazyýetiniň "Akel Gyda" karary ýaly öňki kararlaryna has ünsli baha bermelidigine düşünilýär. Bu ýagdaý administratiw proseduralaryň netijeleriniň adalatly bolmagyny, şeýle hem olaryň kanuna laýyklygyny güýçlendirýär.

Mümkin täsirler

Bu karara salgyt töleýjiler tarapyndan şuňa meňzeş ýagdaýlarda kazyýet işinde görelde bolar we salgyt töleglerini yzyna gaýtarmak amallarynda göterim töleglerini has adaty tejribe bolar diýlip garaşylýar. Dolandyryş, özara ýatyryş şertnamalary babatynda salgyt amallarynda has seresaply çemeleşip biler, sebäbi yzyna gaýtaryp bermek talaplarynda göterim ýükleri bolup biler.

Mundan başga-da, salgyt kazyýetleriniň we sebitleýin dolandyryş kazyýetleriniň öňündäki jedellerde göterim talaplaryny ret etmegiň esaslarynyň Konstitusiýa kazyýetiniň kazyýet işine laýyklykda üýtgemegi we salgyt töleýjiniň peýdasyna netijeleriň artmagy mümkindir.